Telegraph: «Οι Έλληνες εφηύραν το πανκ» — απάντηση στον Ρούμπιο
Η βρετανική Telegraph δημοσίευσε την Κυριακή 11 Οκτωβρίου στήλη του Tim Stanley, αρθρογράφου και ιστορικού της εφημερίδας, με αφορμή την ομιλία του Μάρκο Ρούμπιο στην Πνύκα. Ο Stanley, συντηρητικός και καθολικός, δεν αμφισβητεί τον στόχο της «υπεράσπισης της Δύσης», αλλά υποστηρίζει ότι ο Ρούμπιο διάβασε την αρχαία Αθήνα επιλεκτικά και ότι η πρώτη πράξη της κυβέρνησής του μετά την ομιλία, η ανακοίνωση ότι θα μεταδώσει ζωντανά μια εκτέλεση, αναιρεί το μήνυμα. Ο τίτλος του είναι ξεκάθαρος: «Οι πολιτισμένες χώρες δεν εκτελούν ανθρώπους δημόσια».
Το «κεντρικό παράδοξο» του νέου εθνικισμού
Ο Stanley ξεκινά από μια χρονική σύμπτωση: λίγο αφότου ο Ρούμπιο εξύμνησε στην Αθήνα τις αρετές του δυτικού πολιτισμού, η κυβέρνηση Τραμπ ανακοίνωσε ότι σκοπεύει να μεταδώσει ζωντανά την εκτέλεση ενός τρομοκράτη. Εδώ, γράφει, βρίσκεται ίσως το κεντρικό παράδοξο του σύγχρονου εθνικισμού: ένα κίνημα που βρίσκεται στο κατώφλι της εξουσίας σε όλη την Ευρώπη θέλει όχι απλώς να συντηρήσει τον πολιτισμό αλλά να τον «σώσει», ακόμη και με απολίτιστα μέσα.
Την ίδια την ομιλία ο αρθρογράφος δεν την υποτιμά. Προβλέπει ότι «κάποια μέρα θα διαβάζεται ως θεμελιώδες κείμενο» και συνοψίζει τη θέση της: οι Έλληνες εφηύραν τον «δυτικό νου», την περιέργεια, τη λογική και το πάθος για την αριστεία, και οι απόγονοί τους, δηλαδή εμείς, τα πετάξαμε. Οι αρχαίοι «έχτιζαν προς τα πάνω», εμείς «χτίζουμε προς τα κάτω», βασανισμένοι από ενοχές, ενώ άλλοι πολιτισμοί καταλαμβάνουν το κενό.
Ο Χάντινγκτον, το Ιράν και η Γροιλανδία
Ο Stanley θυμίζει τη θεωρία της «σύγκρουσης των πολιτισμών» του Σάμιουελ Χάντινγκτον και την κριτική που της ασκήθηκε: αν υποθέσεις ότι οι πολιτισμοί συγκρούονται πάντα, όπως υπονοεί ο Ρούμπιο, η προετοιμασία για πόλεμο γίνεται αυτοεκπληρούμενη προφητεία. Η τραγική ειρωνεία της κυβέρνησης Τραμπ, κατά τον αρθρογράφο, είναι ότι εξελέγη για να βάλει «πρώτα την Αμερική» και το κόστος ζωής, αλλά η εμμονή της με το Ιράν οδήγησε σε πόλεμο και ο πληθωρισμός που ακολούθησε «ρήμαξε την οικονομία».
Στο δόγμα της προληπτικής άμυνας που επικαλέστηκε ο Ρούμπιο στην Πνύκα, ο Stanley απαντά ότι η απειλή από το Ιράν ήταν αμφίβολη, από τη Βενεζουέλα ανύπαρκτη και στη «σαχλή» συζήτηση για τη Γροιλανδία προϊόν φαντασίας.
«Οι Έλληνες εφηύραν το πανκ»
Το πιο ενδιαφέρον για τον Έλληνα αναγνώστη τμήμα της στήλης αφορά το πώς χρησιμοποιήθηκε η αρχαία Αθήνα. Ο Ρούμπιο, γράφει ο Stanley, φαντάζεται τη Δύση θρησκευτική και καπιταλιστική, μονολιθική και περιτριγυρισμένη από αδιαπέραστα σύνορα. Όμως οι πολιτισμοί συναντιούνται, συνομιλούν, πολεμούν και αναδιαμορφώνουν ο ένας τον άλλον, και μέσα στα σύνορα υπάρχει πάντα μια αντικουλτούρα. Πολλά από όσα η εθνικιστική Δεξιά μισεί στην Ευρώπη είναι, κατά τον αρθρογράφο, «εγγενώς ευρωπαϊκά», κληρονομιά της κουλτούρας της αμφισβήτησης για την οποία ο Ρούμπιο ευχαρίστησε την αρχαία Αθήνα.
Ο Ρούμπιο ανέφερε τον Πλάτωνα και τον Αριστοτέλη, σημειώνει ο Stanley, αλλά τι γίνεται με τους Κυνικούς, που απέρριπταν τις συμβάσεις, κυκλοφορούσαν γυμνοί και έτρωγαν από τα σκουπίδια; Όταν οι επικριτές του Διογένη του πέταξαν ένα κόκαλο σαν να ήταν σκύλος, εκείνος τους ούρησε. «Οι Έλληνες εφηύραν το πανκ», καταλήγει. Και προσθέτει ότι, τραβώντας μια ευθεία γραμμή από την Αθήνα στο οικονομικό και στρατιωτικό απόγειο της Αμερικής, ο Ρούμπιο εξομαλύνει τα ανορθόδοξα ή άσχημα κομμάτια της ιστορίας, παραβλέποντας, για παράδειγμα, ότι η Αθήνα ήταν δουλοκτητική κοινωνία.
Ο Αχιλλέας, οι μάρτυρες και ο Πάπας
Ο Stanley, που γράφει ανοιχτά ως χριστιανός, εντοπίζει και μια θεολογική σύγχυση. Ο Ρούμπιο μίλησε για τους αρχαίους ήρωες που ήταν πρόθυμοι να πεθάνουν για έναν σκοπό άξιο της αφοσίωσής τους, με παράδειγμα τον Αχιλλέα που διάλεξε να πολεμήσει στην Τροία και να χαθεί κυνηγώντας την αιώνια δόξα. Όμως ο χριστιανικός μάρτυρας, γράφει, δεν πεθαίνει ως πολεμιστής για προσωπική δόξα αλλά σε μίμηση του Εσταυρωμένου. Ο χριστιανισμός υπήρξε και οφείλει να παραμένει «μια ανατρεπτική δύναμη», και οι ηθικές του απαιτήσεις συγκρούονται συχνά με όσα οι συντηρητικοί θεωρούν αναγκαία για τη σωτηρία του πολιτισμού, από την κριτική του Βατικανού στην ανεξέλεγκτη τεχνητή νοημοσύνη έως τις απελάσεις προσφύγων. Ο Ρούμπιο είναι καθολικός, θυμίζει· και ο πιο ηχηρός επικριτής της προγραμματισμένης εκτέλεσης είναι ο Πάπας.
Για την ίδια την εκτέλεση, ο Stanley δεν ανοίγει τη «βαρετή» συζήτηση για τη θανατική ποινή: ο καταδικασμένος σκότωσε 13 ανθρώπους και «αναμφίβολα είναι τέρας». Αλλά η μετατροπή του θανάτου σε θέαμα είναι βαρβαρότητα· θα χρησιμοποιηθεί ως προπαγάνδα από τον εχθρό και θα προκαλέσει νοσηρή απόλαυση, κάτι που, θυμίζει, ήταν ένας από τους λόγους που η Αγγλία κατήργησε τις δημόσιες εκτελέσεις. Και ρωτά: όταν θέλουμε να αντιπαραβάλουμε τη βαρβαρότητα των μουλάδων του Ιράν με τον δικό μας πολιτισμό, τι λέμε πρώτο; «Κρεμούν ανθρώπους δημόσια». Αν κάνουμε το ίδιο, γινόμαστε σαν αυτούς, και η ηθική βάση του εθνικιστικού εγχειρήματος καταρρέει. Η κατακλείδα του είναι αιχμηρή: φοβάται ότι η νέα Δεξιά είναι «ελληνική» όχι μόνο ιστορικά αλλά και ηθικά· «από μια ορισμένη γωνία, μοιάζει σχεδόν παγανιστική».
Η άποψή μας
Στην Ελλάδα η ομιλία της Πνύκας καλύφθηκε σχεδόν αποκλειστικά ως κολακεία: «αποθέωσε την Ελλάδα», «οι Έλληνες μας χάρισαν την Ιστορία». Ο Stanley δείχνει γιατί αυτή η ανάγνωση είναι φτωχή. Όποιος επικαλείται την αρχαία Αθήνα για να στηρίξει ένα πολιτικό σχέδιο οφείλει να πάρει ολόκληρο το πακέτο: όχι μόνο τον Περικλή και τον Αριστοτέλη, αλλά και τον Διογένη, τον Σωκράτη που καταδικάστηκε από τους συμπολίτες του και τους δούλους στα μεταλλεία του Λαυρίου. Η ελληνική κληρονομιά δεν είναι μνημείο προς επίκληση· είναι μια διαρκής συνήθεια αμφισβήτησης. Αυτή ακριβώς είναι και η καλύτερη απάντηση που μπορεί να δώσει η Αθήνα σε όποιον την επισκέπτεται για να της εξηγήσει ποια είναι.
Σχόλια 0
Δημοσίευση σχολίου