Σαν σήμερα 14 Οκτωβρίου: Ομόνοια, Ιερός Λόχος, Νικολαΐδης
Η 14η Οκτωβρίου έχει μια πλατεία που άλλαξε όνομα και νόημα (1862), μια δασκάλα που δεν παραδόθηκε στη Γευγελή (1904), μια απόφαση για τη Βόρεια Ήπειρο που ανακοινώθηκε στη Βουλή (1914) και τους πρώτους Ιερολοχίτες που πάτησαν στον Πειραιά δύο μέρες μετά την απελευθέρωση της Αθήνας (1944). Είναι και η ημέρα που έφυγαν η εκδότρια Ελένη Βλάχου (1995) και ο Ολυμπιονίκης Αλέξανδρος Νικολαΐδης (2022).
1862: Η Πλατεία Όθωνος γίνεται Πλατεία Ομονοίας
Το απόγευμα της 14ης Οκτωβρίου 1862 (με το παλαιό ημερολόγιο που ίσχυε τότε στην Ελλάδα) η Αθήνα πανηγυρίζει. Λίγες μέρες νωρίτερα η εξέγερση της φρουράς και του λαού είχε αναγκάσει τον βασιλιά Όθωνα να εγκαταλείψει τη χώρα, κλείνοντας τριάντα χρόνια βαυαρικής δυναστείας. Το πλήθος συγκεντρώνεται στην πλατεία που έως τότε έφερε το όνομά του, την Πλατεία Όθωνος, στο βόρειο άκρο της πόλης, εκεί που τελείωνε ο περίπατος των Αθηναίων.
Μετά τη δοξολογία, ο πρόεδρος της Προσωρινής Κυβερνήσεως Δημήτριος Βούλγαρης απευθύνεται στον κόσμο και ζητεί από τους αρχηγούς των αντιμαχόμενων παρατάξεων, που τους προηγούμενους μήνες είχαν αιματοκυλίσει τη χώρα, να ορκιστούν «ομόνοια». Ο όρκος, κατά τις αφηγήσεις της εποχής, ήταν «πίστιν εις την πατρίδα και υπακοήν εις τας εθνικάς αποφάσεις». Από εκείνη τη μέρα η πλατεία λέγεται Ομονοίας. Το όνομα ήταν πολιτική δήλωση: η μετάβαση από μια προσωποπαγή εξουσία σε ένα νέο πολίτευμα θα γινόταν, υποτίθεται, χωρίς νέο διχασμό. Η ιστορία των επόμενων δεκαετιών δεν δικαίωσε πάντα τον όρκο, το όνομα όμως έμεινε και έγινε το πιο πολυσύχναστο σημείο της πρωτεύουσας.
1904: Η δασκάλα Αικατερίνη Χατζηγεωργίου πέφτει στη Γευγελή
Μία μέρα μετά τον θάνατο του Παύλου Μελά στη Στάτιστα, στις 14 Οκτωβρίου 1904 (παλαιό ημερολόγιο), ο Μακεδονικός Αγώνας έχει ένα ακόμη θύμα, πολύ λιγότερο γνωστό. Στο χωριό Γκρήτσιστα, βόρεια της Γευγελής, η νεαρή Ελληνίδα δασκάλα Αικατερίνη Χατζηγεωργίου βρίσκεται στο σπίτι της μαζί με πέντε ένοπλους συμπολεμιστές της, όταν ομάδα Βουλγάρων κομιτατζήδων περικυκλώνει το κτίριο.
Σύμφωνα με τις αφηγήσεις που διασώθηκαν, η αντίσταση κράτησε ώρες· οι επιτιθέμενοι δεν κατάφεραν να μπουν και τελικά πυρπόλησαν το σπίτι, με όσους βρίσκονταν μέσα. Η δασκάλα, που κατά τις ίδιες πηγές ήταν περίπου 20 ετών, κάηκε ζωντανή. Το 1939, όταν εντοπίστηκε ο τάφος της στο νεκροταφείο της Γευγελής, ο σταυρός έγραφε ότι έπεσε «πυρί παραδοθείσα» στις 14 Οκτωβρίου 1904. Η ιστορία της θυμίζει ότι ο Μακεδονικός Αγώνας δεν ήταν μόνο υπόθεση αξιωματικών από την «παλαιά Ελλάδα», αλλά και ντόπιων δασκάλων, ιερέων και χωρικών, που πλήρωσαν το βαρύτερο τίμημα.
1914: Ο Βενιζέλος ανακοινώνει την επιστροφή του στρατού στη Βόρεια Ήπειρο
Στις 14 Οκτωβρίου 1914 (παλαιό ημερολόγιο· 27 Οκτωβρίου με το νέο) ο πρωθυπουργός Ελευθέριος Βενιζέλος γνωστοποιεί στη Βουλή ότι η κυβέρνηση αποφάσισε να διατάξει την προέλαση του Ελληνικού Στρατού στα διαμερίσματα του Αργυροκάστρου και της Πρεμετής. Ο στρατός είχε αποχωρήσει από την περιοχή την άνοιξη, μετά το Πρωτόκολλο της Φλωρεντίας που την παραχωρούσε στο νεοσύστατο αλβανικό κράτος, και οι Βορειοηπειρώτες είχαν κηρύξει αυτονομία με το Πρωτόκολλο της Κέρκυρας.
Το φθινόπωρο του 1914, με τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο σε εξέλιξη και την Αλβανία σε χάος, οι Δυνάμεις της Αντάντ συναίνεσαν στην επάνοδο των ελληνικών τμημάτων «για την τήρηση της τάξης». Μέσα στις επόμενες εβδομάδες ο Ελληνικός Στρατός κατέλαβε το Αργυρόκαστρο, την Πρεμετή και την Κορυτσά. Η παρουσία αυτή δεν κράτησε πολύ: ο Εθνικός Διχασμός και η είσοδος της Ιταλίας στην περιοχή το 1916–1917 άλλαξαν ξανά τα δεδομένα, και το Βορειοηπειρωτικό έμεινε ανοιχτό για δεκαετίες.
1944: Οι πρώτοι Ιερολοχίτες αποβιβάζονται στον Πειραιά
Η Αθήνα είχε ελευθερωθεί στις 12 Οκτωβρίου 1944, όταν τα τελευταία γερμανικά τμήματα αποχώρησαν και η σημαία κατέβηκε από την Ακρόπολη. Δύο μέρες αργότερα, το πρωί της 14ης Οκτωβρίου, αποβιβάζονται στον Πειραιά τα πρώτα τμήματα του Ιερού Λόχου, της μονάδας καταδρομών που είχε συγκροτηθεί το 1942 στη Μέση Ανατολή από Έλληνες αξιωματικούς και είχε πολεμήσει στη Βόρεια Αφρική και στα νησιά του Αιγαίου. Τα αποσπάσματα είχαν αποπλεύσει από τον Πόρο τα ξημερώματα και πάτησαν στο λιμάνι γύρω στις 8:30.
Την ίδια μέρα φτάνουν στην πρωτεύουσα και τα πρώτα βρετανικά τμήματα: αλεξιπτωτιστές που είχαν προσγειωθεί την προηγούμενη στο αεροδρόμιο των Μεγάρων. Οι Ιερολοχίτες κινούνται από την οδό Πειραιώς προς το κέντρο και παρελαύνουν μπροστά στον Στρατιωτικό Διοικητή Αττικής, υποστράτηγο Παναγιώτη Σπηλιωτόπουλο, και σε πλήθος κόσμου. Ήταν η πρώτη εμφάνιση τακτικού ελληνικού στρατού στην Αθήνα μετά τον Απρίλιο του 1941. Η κυβέρνηση Εθνικής Ενότητας του Γεωργίου Παπανδρέου θα έφτανε τέσσερις μέρες αργότερα, στις 18 Οκτωβρίου, για να υψώσει τη σημαία στην Ακρόπολη.
1995: Πεθαίνει η Ελένη Βλάχου, η εκδότρια που έκλεισε την «Καθημερινή» αντί να λογοκριθεί
Στις 14 Οκτωβρίου 1995 φεύγει από τη ζωή, σε ηλικία 83 ετών, η Ελένη Βλάχου, μια από τις σημαντικότερες μορφές του ελληνικού Τύπου στον 20ό αιώνα. Γεννημένη στην Αθήνα το 1911, ήταν κόρη του Γεωργίου Βλάχου, ιδρυτή της «Καθημερινής» (1919). Ξεκίνησε ως δημοσιογράφος στην εφημερίδα του πατέρα της, την οποία ανέλαβε μετά τον θάνατό του, το 1951, και στη συνέχεια εξέδωσε και την απογευματινή «Μεσημβρινή» και το περιοδικό «Εικόνες».
Η πράξη για την οποία έμεινε στην ιστορία ήρθε τον Απρίλιο του 1967: με την επιβολή της δικτατορίας αρνήθηκε να εκδώσει τις εφημερίδες της υπό καθεστώς λογοκρισίας και ανέστειλε την κυκλοφορία τους. Τέθηκε σε κατ' οίκον περιορισμό, διέφυγε στο Λονδίνο τον Δεκέμβριο του ίδιου έτους και από εκεί συνέχισε να γράφει εναντίον της χούντας. Επέστρεψε τον Αύγουστο του 1974, επανακυκλοφόρησε την «Καθημερινή» τον επόμενο μήνα και την ίδια χρονιά εξελέγη βουλευτής Επικρατείας με τη Νέα Δημοκρατία. Κηδεύτηκε με τιμές, παρουσία πολιτικών αρχηγών και εκατοντάδων δημοσιογράφων, και το 2000 το Διεθνές Ινστιτούτο Τύπου την περιέλαβε στους «Ήρωες της Ελευθερίας του Τύπου» του 20ού αιώνα. Το όνομά της παραμένει συνδεδεμένο με μια απλή αρχή: ότι μια εφημερίδα που δεν μπορεί να γράψει ελεύθερα, καλύτερα να μη βγει καθόλου.
2022: Ο Αλέξανδρος Νικολαΐδης χάνει τη μάχη στα 42
Στις 14 Οκτωβρίου 2022, τρεις μέρες πριν κλείσει τα 43, πεθαίνει στη Θεσσαλονίκη ο Αλέξανδρος Νικολαΐδης, ύστερα από μάχη με μια σπάνια και επιθετική μορφή καρκίνου. Γεννημένος το 1979, υπήρξε ο κορυφαίος Έλληνας αθλητής του τάε κβον ντο: κατέκτησε δύο ασημένια Ολυμπιακά μετάλλια στη βαριά κατηγορία, στην Αθήνα το 2004 και στο Πεκίνο το 2008, χρυσό στο Ευρωπαϊκό Πρωτάθλημα της Ρώμης το 2008 και ήταν ο σημαιοφόρος της ελληνικής αποστολής στην τελετή έναρξης του Λονδίνου 2012.
Ο θάνατός του συγκίνησε πέρα από τον αθλητισμό εξαιτίας του αποχαιρετιστήριου μηνύματος που είχε ετοιμάσει ο ίδιος και αναρτήθηκε στον λογαριασμό του το πρωί εκείνης της ημέρας. Σε αυτό ευχαριστούσε τους γιατρούς του, έλεγε ότι σε μια ζωή όπου όλοι είμαστε περαστικοί μετράει το «αποτύπωμα» που αφήνει κανείς, και ζητούσε να μετατραπεί η απώλειά του σε ελπίδα για άλλους. Η οικογένειά του ζήτησε, αντί για στεφάνια, δωρεές σε φορείς για παιδιά με νεοπλασματικές ασθένειες και για τη στήριξη νέων. Η κηδεία έγινε την επομένη στη Νεάπολη Θεσσαλονίκης, και ο πολιτικός και αθλητικός κόσμος τον αποχαιρέτησε ομόφωνα ως «μαχητή».
🧭 Η άποψή μας
Από τις έξι ιστορίες της ημέρας, κρατάμε μία αρχή που τις διατρέχει: οι θεσμοί και τα σύμβολα αποκτούν αξία μόνο όταν κάποιος είναι διατεθειμένος να πληρώσει γι' αυτά. Ο όρκος της Ομόνοιας το 1862 ήταν φτηνός και γι' αυτό ξεχάστηκε γρήγορα· η αναστολή της «Καθημερινής» το 1967 κόστισε στην εκδότριά της εφημερίδα, περιουσία και πατρίδα, και γι' αυτό θυμόμαστε ακόμη τι σημαίνει ελεύθερος Τύπος. Σήμερα η πίεση στα μέσα δεν έρχεται με λογοκριτή στο τυπογραφείο, αλλά με διαφημιστική εξάρτηση, κρατικές καμπάνιες και αλγορίθμους που ανταμείβουν τον θόρυβο. Η απάντηση δεν είναι νοσταλγία, αλλά κανόνες: διαφάνεια στη χρηματοδότηση των μέσων, ανεξάρτητη εποπτεία και στήριξη της τοπικής δημοσιογραφίας. Ένα μέσο που δεν μπορεί να πει «όχι» σε κάποιον που το πληρώνει, δεν είναι ελεύθερο, όσο καλά κι αν γράφει.
Σχόλια0Πατήστε + για να δείτε ή να γράψετε σχόλιο
Δημοσίευση σχολίου