Ο σκύλος που έπαιρνε μόνος του το λεωφορείο για να μαζέψει τους ναύτες του

Είχε δική του κάρτα λεωφορείου κρεμασμένη στο κολάρο. Έπαιρνε μόνος του το λεωφορείο για το Ντάντι, κατέβαινε στη σωστή στάση, έμπαινε στην παμπ και έβγαζε έξω τους ναύτες του πριν χάσουν το προσκλητήριο. Όταν δύο μάλωναν, σηκωνόταν στα πίσω πόδια, ακουμπούσε τις πατούσες του στους ώμους τους και τους ηρεμούσε. Όταν πέθανε, έκλεισαν τα σχολεία για να πάνε τα παιδιά στην κηδεία του. Αυτή είναι η ιστορία του Μπάμσε — και του καπετάνιου που τον άφησε πίσω για να μη διαλυθεί το πλήρωμά του.

Το άγαλμα του Μπάμσε στην προκυμαία του Μόντροουζ, Σκωτία. Κοιτάζει βορειοανατολικά — προς τη Νορβηγία. — Φωτ.: summonedbyfells, Wikimedia Commons, CC BY 2.0.

Ένα κουτάβι στην άκρη της Ευρώπης

Ο Μπάμσε — στα νορβηγικά σημαίνει «αρκούδος», το χαϊδευτικό που λένε στα παιδιά — γεννήθηκε το 1937 στο Όσλο. Ήταν ένας τεράστιος Άγιος Βερνάρδος. Τον αγόρασε ο καπετάνιος Έρλινγκ Χάφτο, κυβερνήτης φαλαινοθηρικού, και τον πήγε στην οικογένειά του στο Χόνινγκσβοογκ, ένα ψαροχώρι στο νησί Μαγκερόγια, στο Βόρειο Ακρωτήρι — το βορειότερο άκρο της Ευρώπης, εκεί που τελειώνει η στεριά και αρχίζει ο Αρκτικός Ωκεανός. Η κόρη του καπετάνιου, η Βίγκντις, θυμόταν έναν σκύλο «πολύ ευγενικό», που πρόσεχε τα παιδιά όσο έπαιζαν.

Το φθινόπωρο του 1939 ο Χάφτο πήρε διαταγή να αναλάβει το περιπολικό Θόροντ, ένα πρώην φαλαινοθηρικό που επιστρατεύτηκε από το Νορβηγικό Ναυτικό. Πήρε τον σκύλο μαζί του. Στις 9 Φεβρουαρίου 1940 ο Μπάμσε γράφτηκε επίσημα στον κατάλογο του πληρώματος. Ιδιότητα: «σκύλος του πλοίου».

Η φυγή

Δύο μήνες αργότερα, στις 9 Απριλίου 1940, η Γερμανία εισέβαλε στη Νορβηγία. Το Θόροντ πολέμησε όσο μπορούσε, μετέφερε αιχμαλώτους, και στις 7 Ιουνίου 1940 ήταν ένα από τα δεκατρία πολεμικά που συνόδευσαν τον βασιλιά Χάακον από το Τρόμσε στην εξορία, στη Βρετανία. Λίγες μέρες μετά, η ηπειρωτική Νορβηγία συνθηκολόγησε. Το πλοίο έφτασε στη Σκωτία στις 17 Ιουνίου, μετατράπηκε σε ναρκαλιευτικό και εγκαταστάθηκε στο Μόντροουζ, ένα μικρό λιμάνι ανάμεσα στο Αμπερντίν και το Ντάντι. Εκεί θα περνούσε όλο τον πόλεμο, καθαρίζοντας γερμανικές νάρκες από τις ακτές για να περνούν οι συμμαχικές νηοπομπές.

Τον Σεπτέμβριο του 1940 ο Χάφτο μετατέθηκε σε άλλο πλοίο. Φυσικά, ήθελε να πάρει μαζί τον σκύλο του. Και τότε συνέβη κάτι που δεν γράφεται στα εγχειρίδια ναυτικής πειθαρχίας: μέλη του πληρώματος δήλωσαν ότι, αν φύγει ο Μπάμσε, θα βγουν στη στεριά. Ο καπετάνιος κατάλαβε. Άφησε τον σκύλο του — τον φίλο της οικογένειας, τον φύλακα των παιδιών του — σε ξένο λιμάνι, με ανθρώπους που τον είχαν ανάγκη περισσότερο. Ο Μπάμσε έμεινε «ο σκύλος του Θόροντ».

Το μέλος του πληρώματος με κάρτα λεωφορείου

Στη μάχη, στο «πολεμική έγερση», είχε σταθερή θέση: όρθιος στον πυργίσκο του μπροστινού πυροβόλου. Το πλήρωμα του έφτιαξε ειδικό μεταλλικό κράνος. (Είχε όμως μια αδυναμία: τον έπιανε ναυτία. Όταν η θάλασσα ήταν άγρια, προτιμούσε να πάει «επίσκεψη» σε κάποιο δεμένο ναρκαλιευτικό δίπλα.)

Στη στεριά είχε άλλη δουλειά. Οι Νορβηγοί ναύτες έβγαιναν στις παμπ του Ντάντι και συχνά ξεχνιούνταν. Ο Μπάμσε αναλάμβανε να τους μαζέψει. Το πλήρωμα του αγόρασε κάρτα λεωφορείου και την έδεσε στο κολάρο του. Ο σκύλος κατέβαινε μόνος στη στάση της Μπρότι Φέρι Ρόουντ, έπαιρνε το λεωφορείο, κατέβαινε στη στάση κοντά στο Μποντέγκα Μπαρ — το στέκι του πληρώματος — έμπαινε μέσα και τους οδηγούσε πίσω στο πλοίο, έγκαιρα για το προσκλητήριο ή την απαγόρευση κυκλοφορίας. Αν δεν τους έβρισκε, έπαιρνε το λεωφορείο της επιστροφής.

Όταν δύο ναύτες πιάνονταν στα χέρια, σηκωνόταν στα δύο πόδια — ήταν τότε ψηλότερος από άνθρωπο — ακουμπούσε τις πατούσες στους ώμους τους και τους κοίταζε, μέχρι να ηρεμήσουν. Οι Σκωτσέζοι τον έλεγαν «τον μεγαλύτερο σκύλο των συμμαχικών δυνάμεων».

Το λιμάνι του Μόντροουζ σήμερα. Εδώ ήταν δεμένο το ναρκαλιευτικό «Θόροντ» από το 1940 ως το 1945. — Φωτ.: Karen Vernon, geograph.org.uk / Wikimedia Commons, CC BY-SA 2.0.

Δύο ζωές που έσωσε

Οι ιστορίες για τον Μπάμσε είναι πολλές και, όπως σημειώνει το Νορβηγικό Ναυτικό Μουσείο, «μάλλον κατά το πλείστον αληθινές». Δύο όμως είναι τεκμηριωμένες. Την πρώτη, ο ύπαρχος του πλοίου δέχτηκε επίθεση από άντρα με μαχαίρι σε έναν περίπατο στην προκυμαία· ο σκύλος όρμησε και έσπρωξε τον επιτιθέμενο στη θάλασσα. Τη δεύτερη, ένας ναύτης έπεσε στο νερό του λιμανιού· ο Μπάμσε, που φοβόταν το νερό, βούτηξε και τον τράβηξε έξω. Λέγεται ότι όταν κάποτε έπεσε ο ίδιος στη θάλασσα δίπλα στο Θόροντ, το μισό πλήρωμα βούτηξε να τον σώσει.

Έπαιρνε στα σοβαρά και τη σκοπιά. Μια φορά ο αξιωματικός φυλακής απομακρύνθηκε για λίγο και του είπε «μην αφήσεις κανέναν να ανέβει». Ο Μπάμσε δεν άφησε να ανέβει ούτε τον ίδιο τον Έρλινγκ Χάφτο — τον άνθρωπο που τον μεγάλωσε — μέχρι να γυρίσει ο αξιωματικός.

Μια φωτογραφία του με ναυτικό πηλήκιο έγινε σύμβολο: τυπώθηκε σε πασχαλινές και χριστουγεννιάτικες κάρτες των Ελεύθερων Νορβηγικών Δυνάμεων σε όλον τον πόλεμο. Από μασκότ ενός πλοίου, έγινε μασκότ όλου του Νορβηγικού Ναυτικού και, στο τέλος, όλων των Νορβηγών που πολεμούσαν από την εξορία. Στην πατρίδα, στο μεταξύ, το χωριό του κάηκε ολοσχερώς· από το Χόνινγκσβοογκ έμεινε όρθια μόνο η εκκλησία.

22 Ιουλίου 1944

Ο Μπάμσε πέθανε από καρδιακή ανακοπή πάνω στην προβλήτα του Μόντροουζ, δίπλα στο πλοίο του, στις 22 Ιουλίου 1944. Ήταν επτά χρονών. Τον έθαψαν με πλήρεις στρατιωτικές τιμές, σε δικό του τάφο στην είσοδο του λιμανιού, κοντά στον φάρο. Τα δημοτικά σχολεία του Μόντροουζ και της περιοχής έκλεισαν εκείνη τη μέρα: περίπου 800 παιδιά, μαζί με τα πληρώματα επτά-οκτώ πλοίων, συνόδευσαν τον σκύλο στην τελευταία του κατοικία. Τον έβαλαν με το κεφάλι στραμμένο προς τη Νορβηγία.

Ο τάφος του Μπάμσε στην είσοδο του λιμανιού του Μόντροουζ. Τον φροντίζουν οι κάτοικοι· το Νορβηγικό Ναυτικό κάνει τελετή κάθε δέκα χρόνια. — Φωτ.: Stephencdickson, Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0.

Οι δύο πόλεις που κοιτάζονται

Ο πόλεμος τελείωσε, οι Νορβηγοί γύρισαν σπίτι, αλλά οι κάτοικοι του Μόντροουζ συνέχισαν να φροντίζουν τον τάφο. Το 1966 και το 1984 νορβηγικά πολεμικά επισκέφθηκαν το λιμάνι για τελετές μνήμης. Το 1984 η Νορβηγία τού απένειμε το Norges Hundeorden, το «Τάγμα των Σκύλων». Το 2006 η βρετανική φιλοζωική οργάνωση PDSA τού έδωσε το Χρυσό Μετάλλιο για ανδρεία και αφοσίωση στο καθήκον — το μόνο ζώο του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου που το έχει πάρει.

Την ίδια χρονιά, στις 17 Οκτωβρίου 2006, αποκαλύφθηκε στην προκυμαία του Μόντροουζ ένα μπρούντζινο άγαλμά του, μεγαλύτερο από το φυσικό, έργο του Σκωτσέζου γλύπτη Άλαν Χέριοτ. Τα σχολεία έκλεισαν ξανά για να παραβρεθούν τα παιδιά. Ανάμεσα στους καλεσμένους ήταν και μια ηλικιωμένη κυρία από τη Νορβηγία: η Βίγκντις Χάφτο, το κοριτσάκι που κάποτε έπαιζε στο Βόρειο Ακρωτήρι με έναν σκύλο που την πρόσεχε.

Το 2009 ένα πανομοιότυπο άγαλμα, που το μετέφερε νορβηγικό πολεμικό από τη Σκωτία, στήθηκε στο λιμάνι του Χόνινγκσβοογκ — το αποκάλυψαν μαζί παιδιά από τις δύο πόλεις. Τα δύο αγάλματα είναι τοποθετημένα έτσι ώστε να κοιτάζονται πάνω από τη Βόρεια Θάλασσα: το σκωτσέζικο βλέπει βορειοανατολικά, προς τη Νορβηγία· το νορβηγικό νοτιοδυτικά, προς το Μόντροουζ. Το 2016 φυτεύτηκε στο όνομά του ένα δάσος 70 στρεμμάτων στην Κάμπρια της Αγγλίας. Και το 2008 η βιογραφία του, Sea Dog Bamse, έγινε μπεστ σέλερ στη Σκωτία.

Το Χόνινγκσβοογκ, η πατρίδα του Μπάμσε στο Βόρειο Ακρωτήρι. Κάηκε ολόκληρο στον πόλεμο — εκτός από την εκκλησία — και ξαναχτίστηκε. — Φωτ.: Leonhard Lenz, Wikimedia Commons, CC0.

Ο Χάτσικο περίμενε. Ο Μπάμσε δούλευε: μάζευε, χώριζε, φύλαγε, έσωζε. Και ίσως το πιο σπάνιο κομμάτι της ιστορίας δεν είναι ο σκύλος, αλλά ο άνθρωπος — ένας καπετάνιος που κατάλαβε ότι ο φίλος του ανήκε πια σε άλλους, και τον άφησε.

Πηγές:

• Wikipedia: Bamse (dog)
• Marinemuseet (Νορβηγικό Ναυτικό Μουσείο), «Bamse – marinens skipshund»
• Krigsseilerregisteret (Νορβηγικό Μητρώο Ναυτικών Πολέμου): Skipshunden Bamse
• The Norwegian American, «War hero Bamse» (2024)
• Imperial War Museums, War Memorials Register: Bamse
• Wikimedia Commons: φωτογραφίες (CC BY / CC BY-SA / CC0)