Ο λοχίας που βγήκε άοπλος να ποτίσει τους εχθρούς του

Δεκέμβριος 1862. Μπροστά από έναν πέτρινο τοίχο στη Βιρτζίνια κείτονται χιλιάδες τραυματίες του αντίπαλου στρατού και φωνάζουν για νερό — ένα ολόκληρο βράδυ και μια ολόκληρη μέρα. Κανείς δεν τολμά να βγει· όποιος σηκώσει κεφάλι, δέχεται σφαίρα. Ώσπου ένας λοχίας 19 χρονών ζητά από τον στρατηγό του άδεια να πάει να τους ποτίσει. «Θα σε σκοτώσουν», του λέει. «Θα το ρισκάρω, κύριε».

Η μάχη του Φρέντερικσμπεργκ, 13 Δεκεμβρίου 1862, σε λιθογραφία των Kurz & Allison (1888). Δεκατέσσερις διαδοχικές επιθέσεις της Ένωσης τσακίστηκαν μπροστά στον πέτρινο τοίχο. — Πηγή: Wikimedia Commons (κοινό κτήμα).

Ο τοίχος

Στις 13 Δεκεμβρίου 1862, στη μάχη του Φρέντερικσμπεργκ, ο στρατός της Ένωσης υπό τον στρατηγό Μπέρνσαϊντ επιτέθηκε ξανά και ξανά σε έναν λόφο έξω από την πόλη, τα Υψώματα Μέρι. Στη βάση του λόφου υπήρχε ένας βυθισμένος δρόμος και, μπροστά του, ένας χαμηλός πέτρινος τοίχος. Πίσω από τον τοίχο, στοιβαγμένοι σε τέσσερις σειρές, οι Νότιοι πυροβολούσαν με τη σειρά, χωρίς παύση. Κανένας Βόρειος στρατιώτης δεν έφτασε σε απόσταση τριάντα μέτρων από τον τοίχο. Μέχρι να νυχτώσει, πάνω από 8.000 άνδρες της Ένωσης είχαν πέσει στο ανοιχτό χωράφι μπροστά του.

Λέγεται ότι εκείνη τη μέρα, βλέποντας τη σφαγή από ψηλά, ο στρατηγός Ρόμπερτ Λι είπε τη φράση: «Καλά που ο πόλεμος είναι τόσο φρικτός — αλλιώς θα τον αγαπούσαμε υπερβολικά».

Τη νύχτα το θερμόμετρο έπεσε κάτω από το μηδέν. Όσοι μπορούσαν να περπατήσουν σύρθηκαν πίσω. Οι υπόλοιποι έμειναν εκεί. Από τον τοίχο, οι Νότιοι τους άκουγαν όλη τη νύχτα — και όλο το επόμενο πρωί — να φωνάζουν το ίδιο πράγμα: νερό. Οι ελεύθεροι σκοπευτές των δύο πλευρών είχαν το χωράφι υπό πλήρη έλεγχο. Κανείς δεν μπορούσε να βγει να βοηθήσει, ούτε Βόρειος ούτε Νότιος.

«Θα το ρισκάρω, κύριε»

Ο Ρίτσαρντ Ρόουλαντ Κίρκλαντ ήταν 19 χρονών, γιος αγρότη από το Φλατ Ροκ της Νότιας Καρολίνας, πέμπτος γιος σε οικογένεια με μέτρια μόρφωση και καθόλου χρήματα. Είχε καταταγεί το 1861 στο 2ο Σύνταγμα Πεζικού Νότιας Καρολίνας και είχε ήδη πολεμήσει στο Μπουλ Ραν και στο Αντίεταμ, την πιο αιματηρή μέρα της αμερικανικής ιστορίας. Στο Φρέντερικσμπεργκ ήταν λοχίας, πίσω από τον τοίχο.

Ο λοχίας Ρίτσαρντ Ρόουλαντ Κίρκλαντ (1843–1863). Η μοναδική γνωστή φωτογραφία του. — Πηγή: National Park Service / Wikimedia Commons (κοινό κτήμα).

Το πρωί της 14ης Δεκεμβρίου, σύμφωνα με τη μαρτυρία του διοικητή της ταξιαρχίας του, στρατηγού Τζόζεφ Κέρσο, ο Κίρκλαντ ανέβηκε στο αρχηγείο — ένα σπίτι πάνω στον λόφο — και του είπε: «Στρατηγέ, δεν αντέχω άλλο. Αυτοί οι άνθρωποι εκεί έξω φωνάζουν για νερό όλη τη νύχτα και όλη τη μέρα, και δεν αντέχω να το ακούω. Ζητώ άδεια να πάω να τους δώσω νερό».

Ο Κέρσο αρνήθηκε: θα τον σκότωναν με το που θα περνούσε τον τοίχο. Ο λοχίας επέμεινε. Ο στρατηγός υποχώρησε — αλλά όταν ο Κίρκλαντ ρώτησε αν μπορεί τουλάχιστον να σηκώσει ένα λευκό μαντίλι, η απάντηση ήταν όχι. Καμία λευκή σημαία. Θα έβγαινε ως εχθρός στρατιώτης, με στολή, σε ανοιχτό πεδίο. «Εντάξει, κύριε», είπε, «θα το ρισκάρω».

Μιάμιση ώρα

Μάζεψε όσα παγούρια μπορούσε να κουβαλήσει από τους συντρόφους του, τα γέμισε στο πηγάδι ενός σπιτιού δίπλα στον τοίχο, πέρασε από ένα άνοιγμα στις πέτρες και βγήκε στο χωράφι. Οι Βόρειοι σκοπευτές τον είδαν. Σήκωσαν τα όπλα. Ο Κίρκλαντ γονάτισε δίπλα στον πρώτο τραυματία, του σήκωσε το κεφάλι και τον πότισε. Μετά τον σκέπασε με το δικό του παλτό. Μετά πήγε στον επόμενο.

Ο Κίρκλαντ ποτίζει τραυματία της Ένωσης. Σκίτσο από το βιβλίο «Story of the Confederate States» (1895). — Πηγή: Internet Archive / Wikimedia Commons (χωρίς περιορισμούς).

Κανείς δεν πυροβόλησε. Μέσα σε λίγα λεπτά, και οι δύο πλευρές κατάλαβαν τι έκανε ο άνθρωπος με τα παγούρια. Και τότε, γράφει ο Κέρσο, «από όλο το πεδίο υψώθηκαν κραυγές για νερό» — οι τραυματίες που είχαν σωπάσει από εξάντληση ξαναβρήκαν φωνή, βλέποντας ότι κάποιος ερχόταν. Ο Κίρκλαντ πηγαινοερχόταν στο πηγάδι και πίσω, ξανά και ξανά. Ο στρατηγός τον παρακολουθούσε από το σπίτι για πάνω από μιάμιση ώρα. Σταμάτησε μόνο όταν είχε ποτίσει κάθε τραυματία — Βόρειο και Νότιο — στο τμήμα του πεδίου μπροστά από τη θέση του. Μετά ξαναπέρασε τον τοίχο και πήρε τη θέση του στη γραμμή.

Οι στρατιώτες των δύο πλευρών τού έδωσαν ένα όνομα: ο Άγγελος των Υψωμάτων Μέρι.

«Πες στον πατέρα μου ότι πέθανα σωστά»

Ο Κίρκλαντ πολέμησε ξανά στο Τσάνσελορσβιλ και στο Γκέτισμπεργκ. Στις 20 Σεπτεμβρίου 1863, στη μάχη του Τσικαμόγκα στην Τζόρτζια, μαζί με δύο ακόμη άνδρες οδήγησε μια έφοδο στον λόφο Σνόντγκρας. Προχώρησαν πολύ μπροστά από τη μονάδα τους· όταν προσπάθησαν να γυρίσουν, τον χτύπησε σφαίρα. Τα τελευταία του λόγια, όπως τα κατέγραψαν οι σύντροφοί του: «Τελείωσα… σωθείτε εσείς, και σας παρακαλώ πείτε στον πατέρα μου ότι πέθανα σωστά». Ήταν 20 χρονών. Τον έθαψαν σε ένα απόμερο νεκροταφείο Κουακέρων στο Κάμντεν της Νότιας Καρολίνας. Στο ίδιο νεκροταφείο θάφτηκε, 30 χρόνια αργότερα, και ο στρατηγός Κέρσο.

Είναι αλήθεια;

Η ιστορία έγινε γνωστή το 1880, δεκαεπτά χρόνια μετά, όταν ο Κέρσο την κατέγραψε σε εφημερίδα της Νότιας Καρολίνας και την αναδημοσίευσαν οι New York Times. Γι' αυτό και αρκετοί ιστορικοί τη θεώρησαν για χρόνια «θρύλο της Χαμένης Υπόθεσης» — μια ωραία ιστορία που έφτιαξε ένας στρατηγός για να ξεπλύνει τον πόλεμο.

Ο Μακ Γουάικοφ, ιστορικός του Εθνικού Στρατιωτικού Πάρκου Φρέντερικσμπεργκ επί δύο δεκαετίες και συγγραφέας της ιστορίας του 2ου Συντάγματος Νότιας Καρολίνας, ερεύνησε ακριβώς αυτό. Στα μικροφίλμ της εφημερίδας βρήκε ότι η ιστορία είχε δημοσιευθεί μία εβδομάδα πριν από το κείμενο του Κέρσο, από ανώνυμο ανταποκριτή που δεν ήξερε το όνομα του στρατιώτη — και ζητούσε από τον στρατηγό να το αποκαλύψει. Ο Κέρσο, δηλαδή, δεν επινόησε την ιστορία· απάντησε σε αυτήν. Ο Γουάικοφ έψαξε και για κίνητρο: καμία φιλία, καμία συγγένεια, κανένας γάμος ανάμεσα στις δύο οικογένειες — ο ένας ήταν στρατηγός της υψηλής κοινωνίας του Κάμντεν, ο άλλος γιος μικροαγρότη. Το συμπέρασμά του: οι διάλογοι είναι πιθανότατα εξωραϊσμένοι (κανείς δεν θυμάται λέξη προς λέξη μετά από δεκαεπτά χρόνια), αλλά ο πυρήνας της ιστορίας δεν είναι επινόηση. Ο Κίρκλαντ βγήκε στο χωράφι.

Το μνημείο του Κίρκλαντ μπροστά στον πέτρινο τοίχο του Φρέντερικσμπεργκ (1965), έργο του Φέλιξ ντε Γουέλντον — του γλύπτη του διάσημου μνημείου της Ίβο Τζίμα. Η επιγραφή: «Με κίνδυνο της ζωής του, αυτός ο Αμερικανός στρατιώτης, άνθρωπος υπέρτατης συμπόνιας, έφερε νερό στους τραυματισμένους εχθρούς του». — Φωτ.: Something Original, Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0.

Ο τοίχος σήμερα

Ο βυθισμένος δρόμος και ένα κομμάτι του αρχικού πέτρινου τοίχου σώζονται μέσα στο Εθνικό Στρατιωτικό Πάρκο του Φρέντερικσμπεργκ. Το 1965 στήθηκε εκεί μπροστά το μνημείο του Κίρκλαντ, από τον Φέλιξ ντε Γουέλντον, τον ίδιο γλύπτη που έφτιαξε το μνημείο των πεζοναυτών στην Ίβο Τζίμα. Είναι από τα ελάχιστα πολεμικά μνημεία στον κόσμο που δεν δείχνουν κάποιον να πολεμά, να νικά ή να πεθαίνει. Δείχνουν έναν στρατιώτη γονατισμένο να ποτίζει τον εχθρό του.

Ο βυθισμένος δρόμος και ο πέτρινος τοίχος στα Υψώματα Μέρι, όπως σώζονται σήμερα. Από εδώ πέρασε ο Κίρκλαντ με τα παγούρια. — Πηγή: Wikimedia Commons (κοινό κτήμα).

Στο Φρέντερικσμπεργκ πολέμησαν σχεδόν 190.000 άνθρωποι και έπεσαν σχεδόν 18.000. Από όλους αυτούς, το όνομα που θυμάται η πόλη είναι ενός λοχία που, για μιάμιση ώρα, δεν πολέμησε.

Πηγές:

• Wikipedia: Richard Rowland Kirkland
• Mac Wyckoff, «What we really know about Richard Kirkland» — Mysteries & Conundrums, National Park Service (2010)
• Wikipedia: Battle of Fredericksburg
• National Park Service: Kirkland Memorial (ιστορία και επιγραφή του μνημείου)
• Wikimedia Commons: εικόνες (κοινό κτήμα / CC BY-SA)