Γιατί το Α4 έχει αυτό το μέγεθος — η μαθηματική λογική του χαρτιού

Η αναλογία 1 προς √2, το Α0 του ενός τετραγωνικού μέτρου και γιατί η Αμερική χρησιμοποιεί άλλο μέγεθος. Η ιστορία των μεγεθών χαρτιού.

από ενημ.
Λευκό φύλλο χαρτιού σε ξύλινο τραπέζι, με μικρότερα φύλλα διπλωμένα διαδοχικά στη μέση το ένα πάνω στο άλλο, και γυναικείο χέρι να πιέζει την τελευταία τσάκιση, σε ζεστό φως παραθύρου.

Δύο αριθμοί που εξηγούν τα πάντα

Ένα φύλλο Α4 έχει διαστάσεις 210 × 297 χιλιοστά. Δεν είναι στρογγυλοί αριθμοί, δεν προέκυψαν από κάποια επιτροπή που συμβιβάστηκε, και δεν είναι τυχαίοι. Είναι οι μόνες διαστάσεις που προκύπτουν από δύο κανόνες: αναλογία πλευρών 1 προς √2 και αρχικό φύλλο εμβαδού ενός τετραγωνικού μέτρου.

Η αναλογία 1 : √2 (περίπου 1 : 1,414) έχει μια σπάνια ιδιότητα: αν διπλώσεις το φύλλο στη μέση κατά τη μεγάλη πλευρά, το μισό έχει ακριβώς την ίδια αναλογία με το αρχικό. Δεν αλλάζει σχήμα, δεν περισσεύει λωρίδα, δεν χάνεται χαρτί. Είναι η μόνη αναλογία ορθογωνίου που το επιτρέπει αυτό.

Γι' αυτό μπορείς να μεγεθύνεις ένα κείμενο από Α4 σε Α3 και να γεμίσει ακριβώς τη σελίδα, χωρίς κόψιμο και χωρίς λευκό περιθώριο.

1786: η ιδέα γεννιέται σε ένα γράμμα

Η σύλληψη ανήκει στον Georg Christoph Lichtenberg, φυσικό στο Πανεπιστήμιο του Γκέτινγκεν. Στις 25 Οκτωβρίου 1786 έγραψε σε έναν συνεργάτη του ότι ένα φύλλο με αναλογία πλευρών 1 προς √2 — «όπως η πλευρά τετραγώνου προς τη διαγώνιό του» — διατηρεί το σχήμα του όσες φορές κι αν διπλωθεί.

Ο Lichtenberg το είδε ως μαθηματική περιέργεια, όχι ως πρόταση προτύπου. Χρειάστηκαν 136 χρόνια για να γίνει κανόνας.

1922: το Α0 και το τέχνασμα του ενός τετραγωνικού μέτρου

Ο μηχανικός Walter Porstmann έκανε την ιδέα εφαρμόσιμη. Η κρίσιμη διαφορά: δεν ξεκίνησε από μήκος πλευράς, αλλά από εμβαδόν. Το βασικό φύλλο Α0 ορίστηκε ακριβώς ένα τετραγωνικό μέτρο — 841 × 1189 χιλιοστά.

Η σειρά δημοσιεύτηκε ως πρότυπο DIN 476 στις 18 Αυγούστου 1922, με τέσσερις σειρές: Α για χαρτί και έντυπα, Β, C, D για φακέλους, ντοσιέ και εξώφυλλα. Το Βέλγιο το υιοθέτησε το 1924, το μεγαλύτερο μέρος της Ευρώπης μέχρι τη δεκαετία του 1930, η Ιαπωνία το 1951. Το 1975 έγινε διεθνές πρότυπο ως ISO 216.

Γιατί όμως ένα τετραγωνικό μέτρο; Για έναν λόγο πολύ πρακτικό: έτσι το βάρος του χαρτιού διαβάζεται απευθείας από τη γραμμάτωση. Χαρτί 80 g/m² σημαίνει ότι ένα φύλλο Α0 ζυγίζει 80 γραμμάρια — και ένα Α4, που είναι το Α0 κομμένο τέσσερις φορές, ζυγίζει 5 γραμμάρια. Δεκαέξι φύλλα Α4 κάνουν ένα τετραγωνικό μέτρο.

Γιατί η Αμερική λέει «Letter»

Οι ΗΠΑ και ο Καναδάς χρησιμοποιούν το Letter: 216 × 279 χιλιοστά, αναλογία περίπου 1 : 1,29. Δεν είναι παράλογο — είναι κληρονομιά. Προέρχεται από τα χειροποίητα φύλλα του 18ου αιώνα και από τις διαστάσεις στις οποίες είχαν προσαρμοστεί τα τυπογραφεία και οι κόπτες χαρτιού. Όταν τέθηκε θέμα αλλαγής, το κόστος προσαρμογής ήταν πραγματικό και το όφελος δεν φαινόταν αρκετό.

Το αποτέλεσμα είναι γνωστό σε όποιον εκτυπώνει: ένα αρχείο Α4 σε εκτυπωτή Letter εμφανίζεται με λευκό περιθώριο στη μία πλευρά ή κόβεται ελαφρώς. Το αντίθετο, ένα Letter σε Α4, αφήνει κενό στο κάτω μέρος.

Η σειρά C: γιατί ο φάκελος δεν είναι ίδιος με το χαρτί

Εδώ κρύβεται η πιο έξυπνη λεπτομέρεια του συστήματος. Ο φάκελος για ένα Α4 δεν είναι Α4 — είναι C4. Η σειρά C είναι ο γεωμετρικός μέσος όρος μεταξύ Α και Β, δηλαδή ελαφρώς μεγαλύτερη από το χαρτί που πρέπει να χωρέσει. Ένα Α4 μπαίνει σε φάκελο C4, και ένα Α4 διπλωμένο μπαίνει σε C5.

Είναι ένα σύστημα όπου κάθε κομμάτι — χαρτί, φάκελος, ντοσιέ, ράφι — παραπέμπει στο επόμενο με έναν μαθηματικό κανόνα. Λίγα πράγματα στην καθημερινότητα είναι τόσο καλά σχεδιασμένα και τόσο αόρατα.

Πηγές: ISO 216 (διεθνές πρότυπο μεγεθών χαρτιού, έκδοση 2007) · DIN 476, δημοσίευση 18 Αυγούστου 1922 (Walter Porstmann) · G. C. Lichtenberg, επιστολή 25 Οκτωβρίου 1786 προς τον Johann Beckmann (αναλογία 1 : √2) · ιστορικά στοιχεία υιοθέτησης: Βέλγιο 1924, Ιαπωνία 1951, ISO 216 το 1975 · προδιαγραφές μεγέθους Letter (216 × 279 mm).

σχόλια αναγνωστών

(0 Σχόλια)

ΣΧΕΤΙΚΕΣ ΑΝΑΡΤΗΣΕΙΣ

περίεργα

Δημοφιλείς αναρτήσεις από αυτό το ιστολόγιο

Κλήση από κάμερα: πώς την ελέγχεις και πώς κάνεις ένσταση

Προσωπικός γιατρός: εγγραφή, αλλαγή και δωρεάν ραντεβού

Εξεταστική για τα κόκκινα δάνεια: τι θα ψάξει και τι όχι

Υπερωρίες και υπερεργασία: πόσο πληρώνονται, τι ισχύει