Χρυσή Αυγή 1980–2026: το χρονικό ως την τελεσίδικη καταδίκη
Από ένα περιοδικό με σβάστικες τον Δεκέμβριο του 1980 ως 21 έδρες στη Βουλή τον Μάιο του 2012· από ένα μαχαίρι στο Κερατσίνι τον Σεπτέμβριο του 2013 ως τη λέξη «ένοχοι» από τα μεγάφωνα του Εφετείου τον Οκτώβριο του 2020 και, ξανά, τον Μάρτιο του 2026. Το χρονικό της Χρυσής Αυγής σε ημερομηνίες, ποσοστά και δικαστικές αποφάσεις — χωρίς τους μύθους που έχουν κολλήσει επάνω του, και με ένα ερώτημα που επέστρεψε στις 15 Σεπτεμβρίου 2026, όταν άνοιξε η πόρτα των φυλακών Δομοκού.
1980–1993: το περιοδικό, η ΕΠΕΝ και ο «Λαϊκός Σύνδεσμος»
Δεδομένο: η Χρυσή Αυγή δεν γεννήθηκε το 2012· γεννήθηκε ως έντυπο. Το πρώτο τεύχος του περιοδικού «Χρυσή Αυγή» κυκλοφόρησε τον Δεκέμβριο του 1980 από έναν μικρό κύκλο γύρω από τον Νίκο Μιχαλολιάκο, τότε 23 ετών, που προερχόταν από τον χώρο του Κόμματος 4ης Αυγούστου του Κώστα Πλεύρη και είχε ήδη καταδικαστεί για παράνομη κατοχή εκρηκτικών. Όπως τεκμηρίωσε η έρευνα του δημοσιογράφου Δημήτρη Ψαρρά, που κατατέθηκε και στη δίκη, τα πρώτα τεύχη περιείχαν ανοιχτούς ύμνους στον Χίτλερ και τον εθνικοσοσιαλισμό και ναζιστικά σύμβολα. Το 1984 ο Μιχαλολιάκος ανέλαβε για λίγους μήνες την ηγεσία της νεολαίας της ΕΠΕΝ, του κόμματος που είχε ιδρύσει από τη φυλακή ο δικτάτορας Γεώργιος Παπαδόπουλος, και αποχώρησε για να ξαναζωντανέψει τη δική του οργάνωση· το περιοδικό επανεκδόθηκε το 1986 και η οργάνωση καταχωρίστηκε ως πολιτικό κόμμα με την ονομασία «Λαϊκός Σύνδεσμος – Χρυσή Αυγή» το 1993.
Εκτίμηση: το σημαντικό σε αυτή την πρώτη φάση δεν είναι το μέγεθος — ήταν μερικές δεκάδες άτομα — αλλά η συνέχεια: ίδιος αρχηγός, ίδια σύμβολα, ίδια ιδεολογία επί σαράντα χρόνια. Ό,τι «άλλαξε» το 2012 ήταν το ακροατήριο, όχι ο ομιλητής.
1994–2009: στο περιθώριο, αλλά στον δρόμο
Δεδομένο: εκλογικά η Χρυσή Αυγή ήταν για δεκαπέντε χρόνια ανύπαρκτη: 0,07% στις βουλευτικές του 1996, 0,29% το 2009. Στις ευρωεκλογές του 1994 είχε πιάσει 0,11%, και στα τέλη της δεκαετίας του 1990 συνεργάστηκε πρόσκαιρα με το Πρώτο Γραμμή του Πλεύρη. Η πολιτική της αξία βρισκόταν αλλού: στη δράση ομάδων «ασφαλείας» και «κρούσης», που ήδη από τη δεκαετία του 1990 συνδέονταν με επιθέσεις σε αριστερούς φοιτητές και μετανάστες. Η πιο γνωστή υπόθεση της περιόδου είναι η επίθεση κατά του φοιτητή Δημήτρη Κουσουρή τον Ιούνιο του 1998, για την οποία καταδικάστηκε τελεσίδικα το 2006 το στέλεχος Αντώνης Ανδρουτσόπουλος («Περίανδρος»), αφού είχε παραμείνει επί επτά χρόνια φυγόδικος.
2010–2012: Άγιος Παντελεήμονας, δημοτικό συμβούλιο, Βουλή
Δεδομένο: η έξοδος από το περιθώριο έγινε μέσα από τις γειτονιές του κέντρου της Αθήνας. Στον Άγιο Παντελεήμονα και την πλατεία Αττικής, περιοχές με μεγάλη συγκέντρωση μεταναστών, εγκατάλειψη και εγκληματικότητα, η οργάνωση εμφανίστηκε ως «προστασία» των κατοίκων — «επιτροπές κατοίκων», περιπολίες, συνοδεία ηλικιωμένων στην τράπεζα, διανομή τροφίμων «μόνο για Έλληνες». Στις δημοτικές εκλογές του Νοεμβρίου 2010 ο Μιχαλολιάκος εξελέγη δημοτικός σύμβουλος Αθηναίων με 5,29%. Δεκαοκτώ μήνες αργότερα, μέσα στην πιο βαθιά κρίση της Μεταπολίτευσης, στις εκλογές της 6ης Μαΐου 2012 η Χρυσή Αυγή πήρε 6,97% (περίπου 441.000 ψήφους) και 21 έδρες· στις επαναληπτικές της 17ης Ιουνίου 6,92% (περίπου 426.000) και 18 έδρες. Την ίδια περίοδο, ο Ηλίας Κασιδιάρης χαστούκισε σε ζωντανή εκπομπή τη Λιάνα Κανέλλη (7 Ιουνίου 2012), και στις 12 Ιουνίου 2012 ομάδα με μέλη της τοπικής οργάνωσης Περάματος επιτέθηκε με ρόπαλα σε Αιγύπτιους αλιεργάτες στο σπίτι τους, τραυματίζοντας σοβαρά τον Αμπουζίντ Εμπάρακ — υπόθεση που θα γινόταν ένας από τους τρεις πυλώνες της δίκης.
Εκτίμηση: η είσοδος στη Βουλή δεν άλλαξε τη συμπεριφορά· την προστάτευσε. Βουλευτική ασυλία, κρατική χρηματοδότηση, τηλεοπτικός χρόνος και «γραφεία» σε κάθε πόλη έδωσαν στην οργάνωση πόρους που ποτέ δεν είχε. Οι επιθέσεις της περιόδου 2012–2013 — σε μετανάστες, σε στέκια, σε συνδικαλιστές — είναι καταγεγραμμένες από το Δίκτυο Καταγραφής Περιστατικών Ρατσιστικής Βίας κατά δεκάδες.
2013: Λουκμάν, Πέραμα, Κερατσίνι
Δεδομένο: στις 17 Ιανουαρίου 2013 ο 27χρονος Πακιστανός εργάτης Σαχζάτ Λουκμάν μαχαιρώθηκε θανάσιμα στα Πετράλωνα ενώ πήγαινε με το ποδήλατο στη δουλειά. Οι δύο δράστες καταδικάστηκαν τον Απρίλιο του 2014 σε ισόβια, και το δικαστήριο αναγνώρισε για πρώτη φορά σε ελληνική δίκη ανθρωποκτονίας το ρατσιστικό κίνητρο· στα σπίτια τους βρέθηκε προπαγανδιστικό υλικό της Χρυσής Αυγής, χωρίς η υπόθεση να ενταχθεί τυπικά στη μεγάλη δίκη. Στις 12 Σεπτεμβρίου 2013 πενήντα περίπου άνδρες με ρόπαλα επιτέθηκαν σε μέλη του ΠΑΜΕ που αφισοκολλούσαν στο Πέραμα. Και τα ξημερώματα της 18ης Σεπτεμβρίου, στην οδό Παναγή Τσαλδάρη στο Κερατσίνι, ο 34χρονος Παύλος Φύσσας, αφού είχε δει με φίλους αγώνα σε καφετέρια, περικυκλώθηκε από ομάδα που είχε συγκεντρωθεί με μηνύματα από την τοπική οργάνωση Νίκαιας και μαχαιρώθηκε δύο φορές από τον Γιώργο Ρουπακιά, μπροστά σε περιπολικό της ΔΙΑΣ. Πέθανε λίγο αργότερα στο Τζάνειο. Η δολοφονία ενός Έλληνα, παρουσία αστυνομικών, με δράστη που συνελήφθη επί τόπου και δήλωσε «είμαι της Χρυσής Αυγής», άλλαξε τα πάντα.
28 Σεπτεμβρίου 2013: οι χειροπέδες
Δεδομένο: στις 23 Σεπτεμβρίου η εισαγγελέας του Αρείου Πάγου Ευτέρπη Κουτζαμάνη διέταξε έρευνα για το αν η Χρυσή Αυγή συνιστούσε εγκληματική οργάνωση κατά το άρθρο 187 του Ποινικού Κώδικα. Στις 28 Σεπτεμβρίου 2013 συνελήφθησαν ο Μιχαλολιάκος, ο Κασιδιάρης, ο Λαγός, ο Γερμενής, ο Παναγιώταρος και ο Νίκος Μίχος· ο Χρήστος Παππάς παραδόθηκε την επομένη. Ήταν η πρώτη φορά από τη Μεταπολίτευση που συλλαμβανόταν αρχηγός κοινοβουλευτικού κόμματος. Τον Οκτώβριο η Βουλή ανέστειλε την κρατική χρηματοδότηση του κόμματος. Και όμως: στις ευρωεκλογές του Μαΐου 2014, με την ηγεσία προφυλακισμένη, η Χρυσή Αυγή πήρε 9,39% και τρεις έδρες, το καλύτερο ποσοστό της ιστορίας της· στις βουλευτικές του Ιανουαρίου 2015 6,28% και 17 έδρες, τον Σεπτέμβριο του 2015 6,99% και 18 έδρες — τρίτο κόμμα και στις δύο.
Εκτίμηση: οι αριθμοί αυτοί απαντούν σε έναν βολικό μύθο: ότι η δίκη «τελείωσε» τη Χρυσή Αυγή. Δεν την τελείωσε. Το 2014–2015, με τους αρχηγούς στον Κορυδαλλό και τη δικογραφία δημόσια, ένας στους δεκαπέντε ψηφοφόρους τη στήριξε. Η εκλογική κατάρρευση ήρθε μόνο όταν η κρίση υποχώρησε και η ακροδεξιά ψήφος βρήκε άλλες, «καθαρότερες» διεξόδους.
2015–2020: η μεγαλύτερη δίκη της Μεταπολίτευσης
Δεδομένο: η δίκη άρχισε στις 20 Απριλίου 2015 στην αίθουσα των γυναικείων φυλακών Κορυδαλλού, με 69 κατηγορουμένους — 18 πρώην βουλευτές και 51 μέλη — και τέσσερις πυλώνες: τη δολοφονία Φύσσα, την απόπειρα κατά των Αιγυπτίων αλιεργατών, την επίθεση στο ΠΑΜΕ και την κατηγορία της διεύθυνσης ή ένταξης σε εγκληματική οργάνωση. Κράτησε πεντέμισι χρόνια και 453 συνεδριάσεις. Η εισαγγελέας της έδρας πρότεινε την αθώωση των βουλευτών για την εγκληματική οργάνωση· το δικαστήριο δεν την ακολούθησε. Στις 7 Οκτωβρίου 2020 το Τριμελές Εφετείο Κακουργημάτων, με πρόεδρο τη Μαρία Λεπενιώτη, έκρινε ότι η Χρυσή Αυγή ήταν εγκληματική οργάνωση: ένοχοι για διεύθυνσή της οι Μιχαλολιάκος, Κασιδιάρης, Λαγός, Παππάς, Γερμενής, Παναγιώταρος και Ματθαιόπουλος· ένοχοι για ένταξη οι υπόλοιποι πρώην βουλευτές· ένοχος ο Ρουπακιάς για την ανθρωποκτονία. Έξω από το δικαστήριο περίμεναν, κατά τις εκτιμήσεις, πάνω από 15.000 άνθρωποι. Στις 14 Οκτωβρίου ανακοινώθηκαν οι ποινές: ισόβια στον Ρουπακιά, 13 χρόνια και 6 μήνες σε Μιχαλολιάκο, Κασιδιάρη και Γερμενή, 13 και 8 μήνες στον Λαγό, 13 και 3 μήνες στον Παππά, 13 στον Παναγιώταρο, 10 στον Ματθαιόπουλο. Στις 22 Οκτωβρίου 2020 οι περισσότεροι οδηγήθηκαν στη φυλακή· ο Παππάς εξαφανίστηκε και συνελήφθη τον Ιούλιο του 2021 σε διαμέρισμα στου Ζωγράφου, ενώ ο Λαγός, ευρωβουλευτής από το 2019, συνελήφθη στις Βρυξέλλες τον Απρίλιο του 2021 μετά την άρση της ασυλίας του.
Πολιτικά, το τέλος είχε έρθει νωρίτερα: στις εκλογές της 7ης Ιουλίου 2019 η Χρυσή Αυγή πήρε 2,93% (165.709 ψήφους) και έμεινε εκτός Βουλής για 0,07 της μονάδας, αφού πρώτα ο Κασιδιάρης είχε αποχωρήσει για να ιδρύσει δικό του κόμμα.
2022–2026: Εφετείο, 42 ένοχοι, 13 χρόνια
Δεδομένο: η δευτεροβάθμια δίκη άρχισε τον Ιούνιο του 2022 στο Εφετείο Αθηνών. Στις 4 Μαρτίου 2026 το Πενταμελές Εφετείο Κακουργημάτων έκρινε ενόχους και τους 42 κατηγορουμένους που είχαν φτάσει ενώπιόν του: τους ίδιους επτά για διεύθυνση εγκληματικής οργάνωσης, έντεκα ακόμη πρώην βουλευτές — ανάμεσά τους η Ελένη Ζαρούλια, σύζυγος του Μιχαλολιάκου — για ένταξη, τον Ρουπακιά για την ανθρωποκτονία. Στις 11 Μαρτίου 2026 ανακοινώθηκαν οι τελεσίδικες ποινές: 13 χρόνια κάθειρξη σε Μιχαλολιάκο, Κασιδιάρη, Λαγό, Παππά, Γερμενή και Παναγιώταρο, 10 στον Ματθαιόπουλο, ισόβια συν 10 χρόνια στον Ρουπακιά, 5 έως 7 χρόνια στους υπόλοιπους πρώην βουλευτές· η Ζαρούλια οδηγήθηκε για πρώτη φορά στη φυλακή, αφού το δικαστήριο απέρριψε τη μετατροπή της πεντάχρονης ποινής της σε χρηματική. Η απόφαση είναι τελεσίδικη· εκκρεμεί, όπως έχουν προαναγγείλει οι συνήγοροι, αίτηση αναίρεσης στον Άρειο Πάγο, που ελέγχει μόνο νομικά σφάλματα και θα την καταστήσει αμετάκλητη.
Εκτίμηση: το 2026 η απόφαση κόστισε λιγότερο στους καταδικασμένους απ' όσο το 2020, γιατί ο χρόνος είχε ήδη εκτιθεί. Ο Μιχαλολιάκος, 68 ετών, βρίσκεται αποφυλακισμένος υπό όρους για λόγους υγείας, σε κατ' οίκον περιορισμό. Ο Κασιδιάρης αποφυλακίστηκε στις 15 Σεπτεμβρίου 2026 από τον Δομοκό, με πλήρη έκτιση μετά τον υπολογισμό προφυλάκισης και ημερών εργασίας, και βγήκε μπροστά σε κάμερες δηλώνοντας ότι επιστρέφει «με πλήρη πολιτικά δικαιώματα». Ο νόμος του 2021, που αποκλείει από τις εκλογές κόμματα με «πραγματική ηγεσία» καταδικασμένου για εγκληματική οργάνωση, εφαρμόστηκε ήδη δύο φορές από τον Άρειο Πάγο — στους «Έλληνες» το 2023 και, εμμέσως, στη δίωξη των «Σπαρτιατών» που εξελέγησαν τον Ιούνιο του 2023 με δική του στήριξη. Αν και με ποιο σχήμα θα δοκιμάσει ξανά, θα το κρίνει ο Άρειος Πάγος πριν από τις επόμενες εκλογές.
Η άποψή μας
Η άποψή μας είναι ότι το χρονικό αυτό διδάσκει δύο πράγματα που η δημόσια συζήτηση του 2026 προτιμά να ξεχνά. Πρώτον, ότι η Δικαιοσύνη έκανε τη δουλειά της — αργά, με 453 συνεδριάσεις και δύο βαθμούς, αλλά χωρίς να ποινικοποιήσει ιδέες: κανείς δεν καταδικάστηκε για το τι πίστευε, όλοι για το τι οργάνωσαν και τι έκαναν. Αυτό είναι το ισχυρότερο όπλο της δημοκρατίας απέναντι σε όποιον ισχυρίζεται σήμερα ότι υπήρξε «πολιτική δίωξη». Δεύτερον, ότι η πολιτική δεν έκανε τη δική της: η Χρυσή Αυγή δεν νικήθηκε στις κάλπες από επιχειρήματα αλλά υποχώρησε με την κρίση, και τα 440.000 ψηφοδέλτια του 2012 δεν εξαφανίστηκαν — μετακόμισαν. Ο άνθρωπος που βγήκε από τον Δομοκό στις 15 Σεπτεμβρίου, καταδικασμένος τελεσίδικα για διεύθυνση εγκληματικής οργάνωσης, υποδέχθηκε την ελευθερία του με ζωντανή τηλεοπτική μετάδοση και υπόσχεση πολιτικής επιστροφής· το ερώτημα δεν είναι αν ο Άρειος Πάγος θα του κόψει τον δρόμο, αλλά γιατί υπάρχει ακροατήριο που περιμένει. Το αντεπιχείρημα είναι δημοκρατικά σοβαρό: ένας πολίτης που εξέτισε την ποινή του έχει, κατά τον νόμο, πολιτικά δικαιώματα, και ο αποκλεισμός κομμάτων με κριτήριο την «πραγματική ηγεσία» είναι εργαλείο που αύριο μπορεί να στραφεί αλλού. Σωστό — και γι' αυτό ο αποκλεισμός πρέπει να μένει εξαίρεση, αυστηρά δικαστική, με τα κριτήρια του νόμου του 2021 και όχι της πολιτικής συγκυρίας. Αλλά ας μην κρυβόμαστε πίσω από τον Άρειο Πάγο: η απάντηση στο «ξέπλυμα» δεν θα δοθεί από ένα δικαστήριο. Θα δοθεί, ή δεν θα δοθεί, στις γειτονιές από τις οποίες ξεκίνησε η ιστορία το 2010 — και εκεί, δεκατρία χρόνια μετά το Κερατσίνι, κανείς δεν μπορεί να πει με βεβαιότητα ότι η Πολιτεία βρίσκεται.
Σύνταξη SAROTIKA
Σχόλια0Πατήστε + για να δείτε ή να γράψετε σχόλιο
Δημοσίευση σχολίου