Σαν σήμερα 26 Οκτωβρίου: 20 στιγμές του ελληνισμού

Σύνταξη SAROTIKA

ΕΡΤ3 — «ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 1912–2012», επίσημη ανάρτηση του ERT3Social το 2012. Αναδρομικό οπτικοακουστικό υλικό για την πόλη, όχι καταγραφή της υπογραφής του πρωτοκόλλου στις 26 Οκτωβρίου 1912. Προβολή στην επίσημη πηγή.

Η 26η Οκτωβρίου είναι άρρηκτα δεμένη με τη Θεσσαλονίκη, αλλά το ιστορικό της αποτύπωμα εκτείνεται πολύ πέρα από την πόλη. Από τη βυζαντινή Κωνσταντινούπολη και το Διδυμότειχο έως την Κέρκυρα, την Κόρινθο και την Κύπρο, η ημερομηνία συναντά πολιτικές ανατροπές, δημιουργούς, αθλητές και δύσκολες μνήμες. Συγκεντρώνουμε είκοσι γεγονότα, γεννήσεις και θανάτους που αφορούν την ελληνική ιστορία και τον ευρύτερο ελληνισμό. Ξεχωρίζουμε την υπογραφή μιας παράδοσης από την επίσημη είσοδο, τη θεμελίωση από τα εγκαίνια και τον πυροβολισμό από τον θάνατο. Οι εικόνες συνοδεύονται από ακριβείς λεζάντες, ώστε το ιστορικό τεκμήριο να μη συγχέεται με τη θεματική φωτογραφία.

Σημείωση χρονολόγησης: οι παλαιότερες ημερομηνίες διατηρούνται όπως καταγράφονται στις αντίστοιχες ιστορικές πηγές, χωρίς σιωπηρή μετατροπή στο σημερινό ημερολόγιο. Όπου χρειάζεται, η διαφορά δηλώνεται ρητά. Η 26η Οκτωβρίου 1912 είναι παλαιού ημερολογίου· ο σεισμός του 2018 χρονολογείται με την τοπική ώρα Ελλάδας.

1. 740 — Ο μεγάλος σεισμός της Κωνσταντινούπολης

Τα Θεοδοσιανά τείχη της Κωνσταντινούπολης σε σύγχρονη φωτογραφία. Θεματική εικόνα του τόπου, όχι απεικόνιση του σεισμού του 740. Δημιουργός/πηγή εικόνας: Carole Raddato from FRANKFURT, Germany / Wikimedia Commons · CC BY-SA 2.0. Προσαρμογή προβολής, χωρίς αλλαγή περιεχομένου.

Στις 26 Οκτωβρίου 740, με τη χρονολόγηση της βυζαντινής εποχής, ισχυρός σεισμός πλήττει την Κωνσταντινούπολη και την ευρύτερη περιοχή της Προποντίδας. Οι ιστορικές καταγραφές περιγράφουν σοβαρές καταστροφές σε κτίρια και οχυρώσεις. Πρόκειται για γεγονός της βυζαντινής ιστορίας, όχι για σεισμό που μπορεί να αποδοθεί με βεβαιότητα σε σημερινό δεκαδικό μέγεθος από ενόργανες μετρήσεις. Η επέτειος θυμίζει τη διαρκή σεισμική έκθεση της περιοχής και τη σημασία που είχαν τα τείχη για την επιβίωση της πρωτεύουσας. Η φωτογραφία δείχνει τη σημερινή τους μορφή και όχι τις τότε ζημιές.

Τεκμηρίωση: Ιστορική καταγραφή του σεισμού του 740.

2. 1341 — Ο Καντακουζηνός ανακηρύσσεται αυτοκράτορας

Ο Ιωάννης ΣΤ΄ Καντακουζηνός σε ιστορική μικρογραφία του χειρογράφου Mutinensis gr. 122. Αναπαραγωγή έργου, όχι εικόνα της τελετής του 1341. Δημιουργός/πηγή εικόνας: Unknown Byzantine scribes / Wikimedia Commons · Public domain. Προσαρμογή προβολής, χωρίς αλλαγή περιεχομένου.

Στο Διδυμότειχο, στις 26 Οκτωβρίου 1341 του τότε ημερολογίου, ο Ιωάννης Καντακουζηνός ανακηρύσσεται αυτοκράτορας ως Ιωάννης ΣΤ΄. Η ανακήρυξη εντάσσεται στη σύγκρουσή του με την αντιβασιλεία του ανήλικου Ιωάννη Ε΄ Παλαιολόγου, μετά τον θάνατο του Ανδρόνικου Γ΄. Ο εμφύλιος του 1341–1347 θα επιβαρύνει μια ήδη δοκιμαζόμενη αυτοκρατορία, με πολιτικές, κοινωνικές και στρατιωτικές συνέπειες. Δεν πρόκειται για τη μεταγενέστερη επικράτησή του στην Κωνσταντινούπολη. Η συγκεκριμένη ημερομηνία αφορά την ανακήρυξη στη θρακική πόλη, που απέκτησε ιδιαίτερο βάρος στις εξελίξεις της ύστερης βυζαντινής περιόδου.

Τεκμηρίωση: Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης — ιστορική μελέτη για τον βυζαντινό εμφύλιο.

3. 1795 — Γεννιέται ο Νικόλαος Μάντζαρος

Ιστορικό πορτρέτο του Νικόλαου Μάντζαρου, έργο του Ιωάννη Καλοσγούρου. Δεν είναι φωτογραφία του συνθέτη. Δημιουργός/πηγή εικόνας: Ιωάννης Καλοσγούρος — ιστορικό ζωγραφικό πορτρέτο / Wikimedia Commons · Public domain. Προσαρμογή προβολής, χωρίς αλλαγή περιεχομένου.

Στην Κέρκυρα γεννιέται ο Νικόλαος Χαλικιόπουλος Μάντζαρος, κεντρική μορφή της Επτανησιακής Μουσικής Σχολής. Το όνομά του συνδέθηκε με τη μελοποίηση του Ύμνου εις την Ελευθερίαν του Διονύσιου Σολωμού, από την οποία προέρχεται ο ελληνικός εθνικός ύμνος. Η παρουσία του, όμως, δεν εξαντλείται σε αυτή τη σύνθεση: υπήρξε δάσκαλος και δημιουργός με καθοριστική συμβολή στη μουσική παιδεία των Επτανήσων. Η σημερινή επέτειος αφορά τη γέννησή του το 1795, όχι τη σύνθεση του ύμνου ούτε την καθιέρωσή του ως εθνικού συμβόλου, που ανήκουν σε μεταγενέστερα χρόνια.

Τεκμηρίωση: Βιογραφία Νικόλαου Μάντζαρου.

4. 1822 — Πεθαίνει στην Κόρινθο ο Δράμαλης

Ιστορική απεικόνιση του Μαχμούτ πασά Δράμαλη, αναδημοσιευμένη σε έντυπο του 1908. Όχι φωτογραφία από την εκστρατεία του 1822. Δημιουργός/πηγή εικόνας: Odysses / Wikimedia Commons · Public domain. Προσαρμογή προβολής, χωρίς αλλαγή περιεχομένου.

Στις 26 Οκτωβρίου 1822, όπως καταγράφεται στην ελληνική ιστορική χρονολόγηση, πεθαίνει στην Κόρινθο ο Μαχμούτ πασάς Δράμαλης. Είχε αναλάβει μεγάλη οθωμανική εκστρατεία για την καταστολή της Επανάστασης στην Πελοπόννησο, η οποία υπέστη συντριπτικό πλήγμα στα Δερβενάκια τον Ιούλιο της ίδιας χρονιάς. Η καταχώριση αφορά την ελληνική επαναστατική ιστορία και όχι επέτειο Έλληνα στρατιωτικού. Η ημερομηνία του θανάτου του δεν πρέπει να συγχέεται με εκείνη της μάχης. Η αποτυχία της εκστρατείας περιόρισε σημαντικά την οθωμανική δυνατότητα να ανατρέψει τότε την Επανάσταση στον Μοριά.

Τεκμηρίωση: Βιογραφία και εκστρατεία του Δράμαλη.

5. 1823 — Ο Ακροκόρινθος περνά στους επαναστάτες

Ο βράχος και το κάστρο του Ακροκορίνθου σε σύγχρονη φωτογραφία. Δεν πρόκειται για ντοκουμέντο της παράδοσης του 1823. Δημιουργός/πηγή εικόνας: FocalPoint / Wikimedia Commons · CC BY-SA 3.0. Προσαρμογή προβολής, χωρίς αλλαγή περιεχομένου.

Στις 26 Οκτωβρίου 1823, με την ιστορική χρονολόγηση της Επανάστασης, ολοκληρώνεται η αποχώρηση της οθωμανικής φρουράς και ο Ακροκόρινθος παραδίδεται στις ελληνικές δυνάμεις. Οι όροι της παράδοσης είχαν συμφωνηθεί νωρίτερα, στις 19 Οκτωβρίου: η διαφορά ανάμεσα στη συμφωνία και στην πραγματική εκκένωση του κάστρου έχει σημασία. Το ισχυρό οχυρό έλεγχε μια στρατηγική περιοχή που συνέδεε την Πελοπόννησο με τη Στερεά Ελλάδα. Η επέτειος της 26ης Οκτωβρίου συνδέεται με την ελληνική κατάληψή του, όχι με την έναρξη της πολιορκίας ή με μεταγενέστερες τελετές μνήμης.

Τεκμηρίωση: Πολιορκία και παράδοση του Ακροκορίνθου.

6. 1845 — Γεννιέται ο μετέπειτα Αρχιεπίσκοπος Κύριλλος Β΄

Ιστορική φωτογραφία του Αρχιεπισκόπου Κύπρου Κυρίλλου Β΄, από τη συλλογή που τεκμηριώνεται στη σελίδα του αρχείου. Μεταγενέστερο πορτρέτο, όχι εικόνα του 1845. Δημιουργός/πηγή εικόνας: Άγνωστος φωτογράφος / Wikimedia Commons · Public domain. Προσαρμογή προβολής, χωρίς αλλαγή περιεχομένου.

Στον Πρόδρομο της Κύπρου γεννιέται ο Κωνσταντίνος Παπαδόπουλος, ο μετέπειτα Αρχιεπίσκοπος Κύπρου Κύριλλος Β΄. Η εκκλησιαστική του διαδρομή συνδέθηκε με την κυπριακή κοινωνία σε μια εποχή μεγάλων αλλαγών και βρετανικής διοίκησης. Πριν αναδειχθεί στον αρχιεπισκοπικό θρόνο, υπηρέτησε ως μητροπολίτης Κυρηνείας και Κιτίου. Η αρχιεπισκοπία του τοποθετείται στα έτη 1909–1916. Η παρουσία του εδώ αφορά την ιστορία του κυπριακού ελληνισμού· δεν μετατρέπει την Κύπρο σε γεωγραφικό τμήμα του ελληνικού κράτους. Η σημερινή επέτειος είναι εκείνη της γέννησής του, όχι της εκλογής του.

Τεκμηρίωση: Βιογραφία Αρχιεπισκόπου Κύπρου Κυρίλλου Β΄.

7. 1878 — Η ένατη κυβέρνηση του Αλέξανδρου Κουμουνδούρου

Πορτρέτο του Αλέξανδρου Κουμουνδούρου από το Εθνικόν Ημερολόγιον του 1866, τεκμηριωμένο στον Πανδέκτη του ΕΚΤ. Προγενέστερη απεικόνιση, όχι φωτογραφία της κυβέρνησης του 1878. Δημιουργός/πηγή εικόνας: Marinos Papadopoulos Vretos (1828-1871) / Wikimedia Commons · Public domain. Προσαρμογή προβολής, χωρίς αλλαγή περιεχομένου.

Στις 26 Οκτωβρίου 1878, με το παλαιό ημερολόγιο της τότε Ελλάδας, σχηματίζεται η ένατη κυβέρνηση του Αλέξανδρου Κουμουνδούρου. Η θητεία της εκτείνεται έως τον Μάρτιο του 1880, σε μια περίοδο κατά την οποία οι εδαφικές διεκδικήσεις και οι ισορροπίες μετά το Συνέδριο του Βερολίνου απασχολούν την ελληνική πολιτική. Χρειάζεται προσοχή στο έτος: η επέτειος δεν αφορά την τελευταία κυβέρνησή του το 1880, η οποία έχει διαφορετική ημερομηνία σχηματισμού. Η διάκριση αποφεύγει μια συνηθισμένη σύγχυση ανάμεσα στις πολλές πρωθυπουργικές θητείες του ίδιου πολιτικού και στις ημερολογιακές μετατροπές.

Τεκμηρίωση: Σύνθεση και θητεία της κυβέρνησης Οκτωβρίου 1878.

8. 1897 — Γεννιέται ο Οικουμενικός Πατριάρχης Μάξιμος Ε΄

Ιστορικό πορτρέτο του Πατριάρχη Μαξίμου Ε΄. Μεταγενέστερη φωτογραφία, όχι εικόνα της γέννησής του το 1897. Δημιουργός/πηγή εικόνας: Άγνωστος δημιουργός / Wikimedia Commons · Public domain. Προσαρμογή προβολής, χωρίς αλλαγή περιεχομένου.

Στη Σινώπη του Εύξεινου Πόντου γεννιέται ο Μάξιμος Βαπορτζής, ο μετέπειτα Οικουμενικός Πατριάρχης Μάξιμος Ε΄. Αναδείχθηκε στον πατριαρχικό θρόνο το 1946 και παραιτήθηκε το 1948. Η σύντομη πατριαρχία του συνέπεσε με τα πρώτα μεταπολεμικά χρόνια και την όξυνση των διεθνών ανταγωνισμών. Η διαδρομή του αποτελεί μέρος της ιστορίας του Οικουμενικού Πατριαρχείου και του ποντιακού ελληνισμού. Η καταχώριση αφορά αποκλειστικά τη γέννησή του στις 26 Οκτωβρίου 1897: ούτε η εκλογή ούτε η αποχώρησή του από τον θρόνο πραγματοποιήθηκαν αυτή την ημέρα.

Τεκμηρίωση: Βιογραφία Πατριάρχη Μαξίμου Ε΄.

9. 1912 — Η παράδοση της Θεσσαλονίκης στον ελληνικό στρατό

Η άφιξη του Γεωργίου Α΄ στη Θεσσαλονίκη, σε φωτογραφία του Νοεμβρίου 1912 κατά την τεκμηρίωση του ολλανδικού Nationaal Archief. Όχι η υπογραφή του πρωτοκόλλου στις 26 Οκτωβρίου. Δημιουργός/πηγή εικόνας: Άγνωστος δημιουργός / Wikimedia Commons · Public domain. Προσαρμογή προβολής, χωρίς αλλαγή περιεχομένου.

Στις 26 Οκτωβρίου 1912, με το παλαιό ημερολόγιο, υπογράφεται το πρωτόκολλο παράδοσης της Θεσσαλονίκης στον ελληνικό στρατό, μετά τις διαπραγματεύσεις με τον οθωμανό διοικητή Χασάν Ταξίν πασά. Η ημερομηνία αντιστοιχεί στις 8 Νοεμβρίου του νέου ημερολογίου και παραμένει η καθιερωμένη επέτειος απελευθέρωσης της πόλης. Δεν ταυτίζονται χρονικά όλες οι στρατιωτικές αφίξεις, οι επίσημες είσοδοι και οι εορταστικές τελετές. Η υπογραφή σηματοδότησε μια αποφασιστική εξέλιξη του Α΄ Βαλκανικού Πολέμου και την ενσωμάτωση της Θεσσαλονίκης στον εθνικό κορμό. Η σύμπτωση με τη γιορτή του πολιούχου Αγίου Δημητρίου προσέδωσε ιδιαίτερη συμβολική βαρύτητα στην επέτειο.

Τεκμηρίωση: Γενικό Επιτελείο Στρατού — η απελευθέρωση της Θεσσαλονίκης.

10. 1933 — Γεννιέται ο σκηνοθέτης Τάκης Κανελλόπουλος

Το Ολύμπιον στη Θεσσαλονίκη, χώρος συνδεδεμένος με την κινηματογραφική ζωή της πόλης. Θεματική σύγχρονη φωτογραφία, όχι πορτρέτο του Τάκη Κανελλόπουλου. Δημιουργός/πηγή εικόνας: Zorba at English Wikinews / Wikimedia Commons · Public domain. Προσαρμογή προβολής, χωρίς αλλαγή περιεχομένου.

Στη Θεσσαλονίκη γεννιέται ο Τάκης Κανελλόπουλος, σκηνοθέτης με ξεχωριστή θέση στον ελληνικό κινηματογράφο. Ο Ουρανός, η Εκδρομή και η Παρένθεση ανέδειξαν μια προσωπική κινηματογραφική γλώσσα, με λυρισμό, σιωπές και έντονη αίσθηση του τοπίου. Η Θεσσαλονίκη δεν υπήρξε απλώς η γενέτειρά του, αλλά σταθερό σημείο αναφοράς της καλλιτεχνικής του πορείας. Η επέτειος προσφέρει αφορμή επιστροφής στις ίδιες τις ταινίες, πέρα από τις σύντομες βιογραφικές κατατάξεις. Η φωτογραφία του Ολύμπιον λειτουργεί ως αναφορά στην κινηματογραφική πόλη και δεν τεκμηριώνει κάποιο συγκεκριμένο περιστατικό της ζωής του.

Τεκμηρίωση: Βιογραφία Τάκη Κανελλόπουλου · Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης — Ουρανός και βιογραφικό.

11. 1945 — Γεννιέται ο ποιητής Δημήτρης Θ. Γκότσης

Η πλατεία Αριστοτέλους στη Θεσσαλονίκη σε σύγχρονη φωτογραφία. Θεματική εικόνα της γενέτειρας του Δημήτρη Θ. Γκότση, όχι φωτογραφία του συγγραφέα ή του 1945. Δημιουργός/πηγή εικόνας: Ymblanter / Wikimedia Commons · CC BY-SA 4.0. Προσαρμογή προβολής, χωρίς αλλαγή περιεχομένου.

Στη Θεσσαλονίκη γεννιέται ο Δημήτρης Θ. Γκότσης, γιατρός, ποιητής και μεταφραστής. Σπούδασε Ιατρική στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο και εργάστηκε στη Γερμανία, πριν εγκατασταθεί στην Πάφο. Η συγγραφική και μεταφραστική του δραστηριότητα συνδέθηκε με την ποίηση, τη γερμανόφωνη γραμματεία και τη φωνητική μουσική. Η πορεία του φέρνει σε επαφή τη Θεσσαλονίκη με την Κύπρο, χωρίς να περιορίζεται σε ένα μόνο επαγγελματικό πεδίο. Για την ακρίβεια της καταχώρισης έχει σημασία ο τόπος γέννησης: ήταν η Θεσσαλονίκη και όχι ο Βόλος. Η σημερινή επέτειος αφορά τη γέννησή του το 1945.

Τεκμηρίωση: Βιογραφία Δημήτρη Θ. Γκότση.

12. 1946 — Πεθαίνει ο κατοχικός πρωθυπουργός Ιωάννης Ράλλης

Η Παλαιά Βουλή στην Αθήνα σε σύγχρονη φωτογραφία. Θεματική ιστορική εικόνα της πόλης, όχι πορτρέτο του Ιωάννη Ράλλη ούτε φωτογραφία του δικαστηρίου που τον καταδίκασε. Δημιουργός/πηγή εικόνας: Reinhard Dietrich / Wikimedia Commons · CC BY-SA 3.0. Προσαρμογή προβολής, χωρίς αλλαγή περιεχομένου.

Στην Αθήνα πεθαίνει ο Ιωάννης Ράλλης, επικεφαλής της τρίτης κατοχικής κυβέρνησης κατά τη γερμανική Κατοχή. Είχε αναλάβει την πρωθυπουργία τον Απρίλιο του 1943 και συνδέθηκε με τη συγκρότηση των Ταγμάτων Ασφαλείας. Μετά την Απελευθέρωση δικάστηκε για τη συνεργασία του με τις κατοχικές αρχές και καταδικάστηκε σε ισόβια. Η αναφορά στην επέτειο δεν εξωραΐζει τον ρόλο του ούτε αποσυνδέει την κυβερνητική του θητεία από τον δωσιλογισμό. Υπενθυμίζει μια από τις σκοτεινότερες πλευρές της Κατοχής και τη δύσκολη μεταπολεμική διαδικασία απόδοσης ευθυνών στην Ελλάδα.

Τεκμηρίωση: Βιογραφία Ιωάννη Ράλλη.

13. 1954 — Γεννιέται ο Βασίλης Χατζηπαναγής

Ο Βασίλης Χατζηπαναγής σε στιγμιότυπο συνέντευξης στο Ozodlik Radiosi. Μεταγενέστερη εικόνα, όχι φωτογραφία του 1954. Δημιουργός/πηγή εικόνας: Ozodlik Radiosi / Wikimedia Commons · CC BY 3.0. Προσαρμογή προβολής, χωρίς αλλαγή περιεχομένου.

Στην Τασκένδη γεννιέται ο Βασίλης Χατζηπαναγής, γιος Ελλήνων πολιτικών προσφύγων και ένας από τους πιο χαρισματικούς ποδοσφαιριστές που έπαιξαν στα ελληνικά γήπεδα. Ξεκίνησε στη Σοβιετική Ένωση και η πορεία του συνδέθηκε κατόπιν με τον Ηρακλή, όπου η ντρίμπλα και η δημιουργικότητά του άφησαν ιδιαίτερο αποτύπωμα. Η ιστορία του συνδέει τον ελληνισμό της προσφυγιάς με τη Θεσσαλονίκη και τον αθλητισμό. Η καταχώριση αφορά τη γέννηση στις 26 Οκτωβρίου 1954, όχι ημερομηνία μεταγραφής, τελευταίου αγώνα ή βράβευσης. Αυτά αποτελούν διαφορετικούς σταθμούς της διαδρομής του.

Τεκμηρίωση: Βιογραφία Βασίλη Χατζηπαναγή.

14. 1956 — Θεμελιώνεται το Καυτανζόγλειο Στάδιο

Το Καυτανζόγλειο Στάδιο σε μεταγενέστερη φωτογραφία. Όχι εικόνα από τη θεμελίωση του 1956. Δημιουργός/πηγή εικόνας: Atomino10 / Wikimedia Commons · CC0. Προσαρμογή προβολής, χωρίς αλλαγή περιεχομένου.

Στις 26 Οκτωβρίου 1956 πραγματοποιείται η θεμελίωση του Καυτανζογλείου Σταδίου στη Θεσσαλονίκη. Το έργο συνδέθηκε με το κληροδότημα του Λυσίμαχου Καυτανζόγλου και εξελίχθηκε σε σημαντική αθλητική υποδομή της πόλης. Χρειάζεται σαφής διάκριση: τα εγκαίνια έγιναν στις 27 Οκτωβρίου 1960, τέσσερα χρόνια αργότερα, και δεν είναι το σημερινό γεγονός. Στο στάδιο φιλοξενήθηκαν μεγάλες διοργανώσεις στίβου και ποδοσφαίρου, ενώ συνδέθηκε στενά με την ιστορία του Ηρακλή. Η επέτειος αφορά την έναρξη κατασκευής ενός χώρου που θα αποτελούσε σημείο αναφοράς για γενιές αθλητών και φιλάθλων.

Τεκμηρίωση: Cityportal — ιστορία του Καυτανζογλείου · Parallaxi — ιστορία και χρονολόγηση του σταδίου.

15. 1957 — Πεθαίνει ο Νίκος Καζαντζάκης

Ο Νίκος Καζαντζάκης το 1904. Ιστορικό νεανικό πορτρέτο, όχι φωτογραφία των τελευταίων ημερών του το 1957. Δημιουργός/πηγή εικόνας: Άγνωστος δημιουργός / Wikimedia Commons · Public domain. Προσαρμογή προβολής, χωρίς αλλαγή περιεχομένου.

Στο Φράιμπουργκ της Γερμανίας πεθαίνει ο Νίκος Καζαντζάκης, ένας από τους πλέον μεταφρασμένους Έλληνες συγγραφείς. Το έργο του περιλαμβάνει μυθιστορήματα, ποίηση, θέατρο, ταξιδιωτικά κείμενα και μεταφράσεις. Ο Βίος και πολιτεία του Αλέξη Ζορμπά, ο Καπετάν Μιχάλης και ο Τελευταίος Πειρασμός παραμένουν κεντρικοί σταθμοί της διεθνούς παρουσίας του. Η σημερινή επέτειος αφορά τον θάνατό του στις 26 Οκτωβρίου 1957, όχι την κηδεία του στο Ηράκλειο. Το συνοδευτικό επίσημο βίντεο παρουσιάζει μια πολύ μεταγενέστερη εκδοτική έκδοση έργου του και δεν είναι οπτικοακουστικό αρχείο του θανάτου του.

Τεκμηρίωση: Αρχείο ΕΡΤ — αφιέρωμα στον Νίκο Καζαντζάκη.

Εκδόσεις Διόπτρα — «Ο Ανήφορος – Νίκος Καζαντζάκης», επίσημο εκδοτικό βίντεο του 2022. Παρουσίαση μεταγενέστερης έκδοσης έργου του συγγραφέα, όχι αρχείο του θανάτου του το 1957. Προβολή στην επίσημη πηγή.

16. 1961 — Πυροβολείται ο Στέφανος Βελδεμίρης

Ο Λευκός Πύργος στη Θεσσαλονίκη σε σύγχρονη φωτογραφία. Θεματική εικόνα της πόλης, όχι το σημείο του πυροβολισμού του Στέφανου Βελδεμίρη ούτε ντοκουμέντο του 1961. Δημιουργός/πηγή εικόνας: Hermann Hammer / Wikimedia Commons · CC BY-SA 4.0. Προσαρμογή προβολής, χωρίς αλλαγή περιεχομένου.

Στη δυτική Θεσσαλονίκη πυροβολείται από χωροφύλακα ο 24χρονος Στέφανος Βελδεμίρης, στέλεχος της νεολαίας της ΕΔΑ, ενώ μοιράζει προεκλογικό υλικό από ταξί. Το περιστατικό σημειώνεται λίγες ημέρες πριν από τις εκλογές της 29ης Οκτωβρίου 1961, που έμειναν γνωστές ως εκλογές βίας και νοθείας. Η καταχώριση διατυπώνεται ως επέτειος του πυροβολισμού: η μαρτυρία για τις τελευταίες ώρες του τοποθετεί τον θάνατο την επόμενη ημέρα, στις 27 Οκτωβρίου. Δεν μεταφέρουμε σιωπηρά τη μία ημερομηνία στην άλλη. Η υπόθεση παραμένει χαρακτηριστικό τεκμήριο της προεκλογικής πολιτικής βίας εκείνης της περιόδου.

Τεκμηρίωση: Βιογραφία Στέφανου Βελδεμίρη — καταγραφή του πυροβολισμού · Κατιούσα — δημοσιευμένη μαρτυρία για τις τελευταίες ώρες του.

17. 1970 — Γεννιέται ο ηθοποιός Μιχάλης Μαρίνος

Η παλιά πόλη της Αμμοχώστου σε σύγχρονη φωτογραφία. Θεματική εικόνα της γενέτειρας του Μιχάλη Μαρίνου, όχι πορτρέτο του ηθοποιού ή εικόνα του 1970. Δημιουργός/πηγή εικόνας: Zairon / Wikimedia Commons · CC BY-SA 4.0. Προσαρμογή προβολής, χωρίς αλλαγή περιεχομένου.

Στην Αμμόχωστο γεννιέται ο Ελληνοκύπριος ηθοποιός Μιχάλης Μαρίνος. Μεγάλωσε αργότερα στην Αλεξανδρούπολη και ακολούθησε πορεία στο θέατρο και στην ελληνική τηλεόραση. Έγινε ευρύτερα γνωστός από συμμετοχές σε δημοφιλείς σειρές, ανάμεσά τους το Παρά Πέντε, διατηρώντας παράλληλα θεατρική παρουσία. Η βιογραφική του διαδρομή αποτελεί ακόμη έναν δεσμό ανάμεσα στην Κύπρο και στην πολιτιστική ζωή της Ελλάδας. Η σημερινή επέτειος είναι η γέννησή του στις 26 Οκτωβρίου 1970. Η φωτογραφία της Αμμοχώστου χρησιμοποιείται μόνο ως γεωγραφική αναφορά και δεν παρουσιάζεται ως εικόνα από τα παιδικά του χρόνια.

Τεκμηρίωση: Βιογραφία Μιχάλη Μαρίνου.

18. 1987 — Πεθαίνει ο οικονομολόγος Αθανάσιος Ι. Σμπαρούνης

Το κτίριο του Οικονομικού Πανεπιστημίου Αθηνών, πρώην ΑΣΟΕΕ, σε σύγχρονη φωτογραφία. Θεματική εικόνα του ιδρύματος όπου δίδαξε ο Αθανάσιος Ι. Σμπαρούνης. Δημιουργός/πηγή εικόνας: Badseed / Wikimedia Commons · CC BY-SA 3.0. Προσαρμογή προβολής, χωρίς αλλαγή περιεχομένου.

Στην Αθήνα πεθαίνει ο Αθανάσιος Ι. Σμπαρούνης, οικονομολόγος με πανεπιστημιακή και δημόσια παρουσία. Δίδαξε Δημόσια Οικονομική στην Ανωτάτη Σχολή Οικονομικών και Εμπορικών Επιστημών και υπηρέτησε σε οικονομικές θέσεις της εξόριστης ελληνικής κυβέρνησης κατά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Η διαδρομή του συνδέεται με τη μελέτη των δημόσιων οικονομικών και με τις κρατικές λειτουργίες σε μια εξαιρετικά δύσκολη περίοδο. Η επέτειος αφορά τον θάνατό του στις 26 Οκτωβρίου 1987. Το πανεπιστημιακό κτίριο λειτουργεί ως αναφορά στη διδακτική του σταδιοδρομία και όχι ως φωτογραφικό τεκμήριο από την ημέρα του θανάτου του.

Τεκμηρίωση: Βιογραφία Αθανάσιου Ι. Σμπαρούνη.

19. 1993 — Γεννιέται ο Δημήτρης Πέλκας

Ο Δημήτρης Πέλκας σε στιγμιότυπο συνέντευξης του PAOK TV τον Σεπτέμβριο του 2020. Όχι εικόνα της γέννησής του το 1993. Δημιουργός/πηγή εικόνας: PAOK FC / ΠΑΕ ΠΑΟΚ / Wikimedia Commons · CC BY 3.0. Προσαρμογή προβολής, χωρίς αλλαγή περιεχομένου.

Στα Γιαννιτσά γεννιέται ο Δημήτρης Πέλκας. Έκανε τα πρώτα του ποδοσφαιρικά βήματα στην τοπική ακαδημία και αναπτύχθηκε στις υποδομές του ΠΑΟΚ, πριν αγωνιστεί στην πρώτη ομάδα και στο εξωτερικό. Η πορεία του συνδέθηκε επίσης με την Εθνική Ελλάδας. Το επίσημο βιογραφικό του συλλόγου καταγράφει ως ημερομηνία γέννησης την 26η Οκτωβρίου 1993 και ως γενέτειρα τα Γιαννιτσά. Το συνοδευτικό βίντεο είναι συνέντευξη του PAOK TV από διαφορετική περίοδο της καριέρας του· δεν παρουσιάζεται ως σημερινή δήλωση ή ως βίντεο γενεθλίων. Αποτελεί συμπληρωματικό οπτικοακουστικό υλικό για το πρόσωπο.

Τεκμηρίωση: ΠΑΕ ΠΑΟΚ — επίσημο βιογραφικό Δημήτρη Πέλκα.

PAOK TV — συνέντευξη του Δημήτρη Πέλκα, με την ιδιότητα του ποδοσφαιριστή του ΠΑΟΚ, από τον Σεπτέμβριο 2020. Μιλά για την αγωνιστική προσπάθεια της ομάδας. Δεν είναι σημερινή δήλωση ούτε βίντεο γενεθλίων. Προβολή στην επίσημη πηγή.

20. 2018 — Ισχυρός σεισμός στη Ζάκυνθο

Πανοραμική άποψη της πόλης της Ζακύνθου. Θεματική φωτογραφία του τόπου, όχι καταγραφή ζημιών από τον σεισμό του 2018. Δημιουργός/πηγή εικόνας: Mich973 / Wikimedia Commons · CC BY-SA 3.0. Προσαρμογή προβολής, χωρίς αλλαγή περιεχομένου.

Στις 01:54 τα ξημερώματα της 26ης Οκτωβρίου, ώρα Ελλάδας, ισχυρός σεισμός εκδηλώνεται στη θαλάσσια περιοχή νοτιοδυτικά της Ζακύνθου. Το αμερικανικό USGS καταγράφει μέγεθος 6,8 και χρόνο 25 Οκτωβρίου, 22:54 UTC: πρόκειται για το ίδιο γεγονός, με διαφορετική ζώνη ώρας. Η δόνηση έγινε αισθητή σε μεγάλη περιοχή και προκάλεσε ζημιές, μεταξύ άλλων σε λιμενικές υποδομές. Η αναφορά της UTC χωρίς μετατροπή θα έδινε λανθασμένα την εντύπωση ότι ο σεισμός δεν ανήκει στη σημερινή ελληνική επέτειο. Η φωτογραφία δείχνει την πόλη και δεν χρησιμοποιείται ως τεκμήριο καταστροφών.

Τεκμηρίωση: USGS — επίσημη σεισμολογική καταγραφή · CNN Greece — δημοσιογραφική καταγραφή της 26ης Οκτωβρίου 2018.

Πηγές

• Αρχείο ΕΡΤ — Νίκος Καζαντζάκης, 26 Οκτωβρίου 1957.
• USGS — η καταγραφή του σεισμού της Ζακύνθου το 2018.

Η ειδική τεκμηρίωση κάθε επετείου και οι αποδόσεις δικαιωμάτων των εικόνων παρατίθενται στην αντίστοιχη ενότητα.