Σαν σήμερα 23 Οκτωβρίου: Έξι γεγονότα στην Ελλάδα
ΕΡΤ — ρεπορτάζ της 21ης Ιουνίου 2020 για τον αρχαιολογικό χώρο των Φιλίππων. Σύγχρονη εικόνα του τόπου, όχι αναπαράσταση της αρχαίας μάχης. Προβολή στο επίσημο κανάλι.
Η 23η Οκτωβρίου συνδέει τόπους και εποχές που δύσκολα χωρούν στην ίδια αφήγηση: την πεδιάδα των Φιλίππων, το μαρτυρικό Μεσόβουνο, την Κέα της Μεταπολίτευσης, τις κάλπες της αυτοδιοίκησης, μια κυβερνητική παραίτηση και μια ευρωπαϊκή βραδιά στην Τούμπα. Επιλέγουμε έξι τεκμηριωμένα γεγονότα στον σημερινό ελληνικό χώρο, χωρίς γεννήσεις, θανάτους ως αυτοτελείς επετείους ή τεχνητή συμπλήρωση ενός αριθμητικού στόχου. Δεν έχουν όλα την ίδια ιστορική βαρύτητα. Έχουν όμως συγκεκριμένη ημερομηνία και θέση στο χρονικό του τόπου. Οι φωτογραφίες και τα βίντεο διακρίνονται καθαρά σε υλικό του γεγονότος, μεταγενέστερες αναδρομές και θεματικές εικόνες.
Σύνταξη SAROTIKA
Για τα βίντεο: Οι πέντε αναρτήσεις προέρχονται από επίσημα κανάλια και διαθέτουν κώδικα oEmbed. Ο αυτοματοποιημένος έλεγχος αναπαραγωγής ζήτησε σύνδεση, επομένως η προβολή μέσα στη σελίδα δεν έχει επιβεβαιωθεί. Παρέχονται και σύνδεσμοι προς τα επίσημα κανάλια. Για το γεγονός του 2008 δηλώνεται το κενό οπτικοακουστικής τεκμηρίωσης.
🏛️ 42 π.Χ.: Η δεύτερη μάχη των Φιλίππων
Στις 23 Οκτωβρίου του 42 π.Χ., στην πεδιάδα των Φιλίππων, κοντά στη σημερινή Καβάλα, κρίθηκε μία από τις σημαντικότερες συγκρούσεις των ρωμαϊκών εμφυλίων. Οι δυνάμεις του Μάρκου Αντωνίου και του Οκταβιανού νίκησαν τον στρατό του Βρούτου. Είχε προηγηθεί η πρώτη αναμέτρηση, στις 3 Οκτωβρίου, στην οποία είχε χαθεί ο Κάσσιος. Επομένως, η επέτειος αφορά τη δεύτερη και αποφασιστική μάχη, όχι την έναρξη ολόκληρης της σύγκρουσης.
Ο γεωγραφικός χώρος ήταν ελληνικός με τη σημερινή έννοια των συνόρων, αλλά οι αντίπαλοι στρατοί δεν πολεμούσαν για τη δημιουργία ή την υπεράσπιση ελληνικού κράτους. Το διακύβευμα ήταν η εξουσία στη Ρώμη μετά τη δολοφονία του Ιουλίου Καίσαρα. Αυτή η διάκριση έχει σημασία: ένα γεγονός μπορεί να ανήκει στην ιστορία ενός τόπου χωρίς να αποτελεί εθνικό πόλεμο των κατοίκων του.
Η ήττα περιόρισε αποφασιστικά τις δυνατότητες της παράταξης των δολοφόνων του Καίσαρα να ανατρέψει τον συσχετισμό δυνάμεων. Δεν έφερε, όμως, αμέσως ειρήνη ούτε σήμανε ότι ο Οκταβιανός έγινε αυτοκράτορας εκείνη την ημέρα. Η μετέπειτα σύγκρουσή του με τον Αντώνιο και η διαμόρφωση του νέου καθεστώτος ανήκουν σε επόμενα κεφάλαια της ρωμαϊκής ιστορίας.
Οι σημερινοί επισκέπτες βλέπουν στους Φιλίππους μνημεία πολλών διαφορετικών περιόδων. Η φωτογραφία του αρχαιολογικού χώρου και το σύγχρονο ρεπορτάζ της ΕΡΤ στην αρχή του άρθρου βοηθούν να τοποθετηθεί η αφήγηση στον χάρτη. Δεν δείχνουν την ίδια τη μάχη ούτε αποτελούν αναπαράστασή της. Η ημερομηνία παρατίθεται με τη συμβατική ιστορική χρονολόγηση της αρχαίας αναμέτρησης.
Τεκμηρίωση γεγονότος: [1].
🕯️ 1941: Το πρώτο ολοκαύτωμα του Μεσοβούνου
Στις 23 Οκτωβρίου 1941, το Μεσόβουνο της Εορδαίας γνώρισε μία από τις πρώτες μαζικές ναζιστικές θηριωδίες της Κατοχής στην Ελλάδα. Σύμφωνα με την επετειακή καταγραφή της ΕΡΤ, οι γερμανικές δυνάμεις εκτέλεσαν 157 άνδρες. Πίσω από τον αριθμό βρίσκονται οικογένειες, εργασίες, καθημερινές σχέσεις και μια κοινότητα που στερήθηκε βίαια σημαντικό μέρος του πληθυσμού της.
Η καταστροφή ενός χωριού δεν μετριέται μόνο με τις απώλειες της ημέρας της επίθεσης. Οι επιζώντες έπρεπε να συνεχίσουν μέσα στην πείνα, στην ανασφάλεια και στον φόβο νέας βίας. Η μνήμη τέτοιων γεγονότων απαιτεί να μην αντιμετωπίζουμε τους αμάχους ως υποσημείωση των στρατιωτικών επιχειρήσεων. Η στοχευμένη εξόντωση και η συλλογική τιμωρία αποτελούν τον πυρήνα αυτής της ιστορίας.
Χρειάζεται ιδιαίτερη προσοχή στους αριθμούς: το Μεσόβουνο υπέστη νέα σφαγή το 1944. Οι επετειακές εκδηλώσεις και ορισμένα δημοσιογραφικά αφιερώματα αναφέρονται συνολικά στις απώλειες της περιόδου 1941–1944. Δεν είναι ορθό να μεταφέρουμε αυτόν τον συνολικό απολογισμό στην 23η Οκτωβρίου 1941, σαν να πρόκειται για ένα και μοναδικό επεισόδιο.
Το βίντεο που συνοδεύει την ενότητα προέρχεται από την ΕΡΤ και αφορά μεταγενέστερο μνημόσυνο για τα θύματα της περιόδου 1941–1944. Είναι ρεπορτάζ μνήμης, όχι κινηματογραφικό ντοκουμέντο των εκτελέσεων. Η φωτογραφία του μνημείου λειτουργεί επίσης ως σημερινό ίχνος της ιστορικής απώλειας. Η διάκριση προστατεύει τόσο την ακρίβεια της αφήγησης όσο και τον σεβασμό προς τους ανθρώπους που χάθηκαν.
Τεκμηρίωση γεγονότος: [1].
ΕΡΤ — μεταγενέστερο ρεπορτάζ μνήμης για την περίοδο 1941–1944, όχι πλάνα της 23ης Οκτωβρίου 1941. Προβολή στο επίσημο κανάλι.
⚖️ 1974: Πέντε στελέχη της δικτατορίας εκτοπίζονται στην Κέα
Τρεις μήνες μετά την αποκατάσταση της Δημοκρατίας, στις 23 Οκτωβρίου 1974, πέντε κορυφαία στελέχη της δικτατορίας συνελήφθησαν και μεταφέρθηκαν στην Κέα. Η κυβέρνηση Εθνικής Ενότητας επιχειρούσε να σταθεροποιήσει το νέο πολιτικό περιβάλλον, σε μια περίοδο κατά την οποία η επιστροφή στην κοινοβουλευτική ζωή δεν μπορούσε ακόμη να θεωρείται αυτονόητα ασφαλής.
Το γεγονός έχει συγκεκριμένο χαρακτήρα: η εκτόπιση ήταν διοικητικό μέτρο και όχι η δικαστική καταδίκη για το πραξικόπημα. Οι ποινικές διαδικασίες και η δίκη των πρωταιτίων ακολούθησαν. Αν τα συγχωνεύσουμε όλα σε μία ημερομηνία, χάνεται ακριβώς το ουσιαστικό στοιχείο της Μεταπολίτευσης: η σταδιακή μετάβαση από την ανατροπή ενός καθεστώτος στη θεσμική αντιμετώπιση των πράξεών του.
Η Κέα έγινε έτσι, για ένα διάστημα, τόπος μιας ιδιαίτερης πολιτικής αντιστροφής. Άνθρωποι που είχαν συνδεθεί με την άσκηση ανεξέλεγκτης εξουσίας βρίσκονταν πλέον υπό περιορισμό. Η συμβολική ισχύς της εικόνας δεν αναιρεί την ανάγκη να διακρίνουμε την πολιτική απόφαση, τα μέτρα ασφαλείας και την απονομή δικαιοσύνης ως διαφορετικά στάδια.
Για τη σημερινή ανάγνωση της επετείου, το βασικό ερώτημα δεν είναι η θεαματικότητα μιας σύλληψης. Είναι το πώς μια δημοκρατία ανακτά θεσμούς και νομιμοποίηση χωρίς να υιοθετεί τη λογική της αυθαιρεσίας που απορρίπτει. Το συνοδευτικό υλικό της Τηλεόρασης της Βουλής αφορά ευρύτερα τη δικτατορία του 1967–1974. Δεν παρουσιάζεται ως καταγραφή της συγκεκριμένης μεταφοράς στην Κέα.
Τεκμηρίωση γεγονότος: [1].
Τηλεόραση της Βουλής — ιστορική εκπομπή για τη δικτατορία 1967–1974. Ευρύτερο πλαίσιο, όχι ντοκουμέντο της εκτόπισης. Προβολή στο επίσημο κανάλι.
🗳️ 1994: Η δεύτερη Κυριακή των αυτοδιοικητικών εκλογών
Στις 23 Οκτωβρίου 1994 πραγματοποιήθηκε ο δεύτερος γύρος των αυτοδιοικητικών εκλογών, όπου απαιτούνταν επαναληπτική ψηφοφορία. Είχε προηγηθεί ο πρώτος γύρος στις 16 Οκτωβρίου. Η αναμέτρηση εκείνης της χρονιάς ξεχωρίζει επειδή οι πολίτες εξέλεξαν για πρώτη φορά νομάρχες και νομαρχιακά συμβούλια, μετά τη θεσμοθέτηση της αιρετής νομαρχιακής αυτοδιοίκησης.
Η αλλαγή δεν ήταν απλώς προσθήκη μιας ακόμη κάλπης. Μετέφερε σε εκλεγμένα πρόσωπα έναν ρόλο που συνδεόταν προηγουμένως με τον διορισμό από την κεντρική εξουσία. Δημιουργούσε επομένως μια νέα σχέση πολιτικής εκπροσώπησης και λογοδοσίας στο επίπεδο του νομού, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι εξαφανίζονταν οι εξαρτήσεις από το κράτος ή οι κομματικές επιρροές.
Η τοπική καταγραφή των Ιωαννίνων προσφέρει ένα συγκεκριμένο παράδειγμα. Ο Νίκος Ζαρμπαλάς αναδείχθηκε πρώτος αιρετός νομάρχης Ιωαννίνων και ο Λευτέρης Γκλίναβος εξελέγη δήμαρχος στη δεύτερη Κυριακή. Τέτοιες τοπικές διαδρομές δείχνουν ότι οι εθνικοί εκλογικοί χάρτες συμπυκνώνουν πολλές διαφορετικές ιστορίες υποψηφιοτήτων, συμμαχιών και κοινωνικών ισορροπιών.
Το γεγονός της ημέρας είναι η ολοκλήρωση της εκλογικής αναμέτρησης με τον δεύτερο γύρο, όχι η ψήφιση του νόμου που είχε προηγηθεί. Η φωτογραφία δείχνει παλαιότερη ελληνική εκλογική κάλπη, του 1981, και χρησιμοποιείται αποκλειστικά ως θεματική εικόνα. Το βίντεο της Ναυτεμπορικής είναι μεταγενέστερη αναδρομή στην τηλεοπτική κάλυψη των εκλογών του 1994, όχι ζωντανή μετάδοση εκείνης της βραδιάς.
Τεκμηρίωση γεγονότος: [1].
Ναυτεμπορική — αναδρομή με τη δημοσιογράφο Λιάνα Κανέλλη και τον Φίλιππο Φιλιππακόπουλο στην εκλογική τηλεοπτική κάλυψη του 1994. Προβολή στο επίσημο κανάλι.
🏛️ 2008: Η παραίτηση του υπουργού Επικρατείας
Στις 23 Οκτωβρίου 2008 ανακοινώθηκε η παραίτηση του υπουργού Επικρατείας και κυβερνητικού εκπροσώπου Θοδωρή Ρουσόπουλου. Το σύγχρονο με τα γεγονότα ρεπορτάζ καταγράφει την αποχώρηση από την κυβέρνηση Κώστα Καραμανλή εκείνο το απόγευμα, σε μια περίοδο έντονης πολιτικής αντιπαράθεσης για την υπόθεση του Βατοπεδίου.
Η σημασία της αποχώρησης συνδεόταν και με τη θέση που κατείχε ο υπουργός στον κυβερνητικό μηχανισμό. Ο εκπρόσωπος δεν ανακοινώνει απλώς αποφάσεις: εκφράζει δημόσια την κυβερνητική γραμμή και δέχεται καθημερινά τις ερωτήσεις για την πολιτική της. Η αλλαγή προσώπου σε αυτή τη θέση γίνεται, συνεπώς, μέρος της ίδιας της πολιτικής διαχείρισης μιας κρίσης.
Για την ιστορική καταγραφή, όμως, απαιτείται σαφές όριο. Η παραίτηση είναι τεκμηριωμένο πολιτικό γεγονός. Δεν συνιστά από μόνη της απόδειξη ποινικής ενοχής, δικαστική απόφαση ή παραδοχή οποιασδήποτε κατηγορίας. Η ένταση της δημόσιας συζήτησης μιας εποχής δεν επιτρέπει να υποκαθιστούμε τα πραγματικά περιστατικά με αναδρομικές βεβαιότητες.
Η ενότητα κρατά επομένως το επαληθεύσιμο γεγονός της 23ης Οκτωβρίου και το αναγκαίο πολιτικό του πλαίσιο. Η φωτογραφία του Μεγάρου Μαξίμου αποτυπώνει τον κυβερνητικό χώρο, όχι τη στιγμή της παραίτησης. Δεν εντοπίστηκε κατάλληλο επίσημο βίντεο της συγκεκριμένης ανακοίνωσης με επαρκώς ελεγμένη προέλευση για ενσωμάτωση. Αντί για άσχετη πρόσφατη συνέντευξη ή ανεπίσημη αναμετάδοση, το κενό δηλώνεται καθαρά.
Τεκμηρίωση γεγονότος: [1].
Βίντεο: Δεν ενσωματώνεται ανεπιβεβαίωτη αναμετάδοση ή άσχετο υλικό.
⚽ 2014: ΠΑΟΚ–Φιορεντίνα 0–1 στην Τούμπα
Στις 23 Οκτωβρίου 2014 ο ΠΑΟΚ υποδέχθηκε τη Φιορεντίνα στην Τούμπα για την τρίτη αγωνιστική της φάσης των ομίλων του Europa League. Η ιταλική ομάδα νίκησε 1–0, με γκολ του Χουάν Μανουέλ Βάργκας στο 38ο λεπτό. Η επίσημη καταγραφή της ΠΑΕ ΠΑΟΚ επιβεβαιώνει την ημερομηνία, το γήπεδο, το αποτέλεσμα και τον σκόρερ.
Πρόκειται για αθλητικό γεγονός που συνέβη στη Θεσσαλονίκη, όχι για εκτός έδρας αναμέτρηση ελληνικής ομάδας. Η διευκρίνιση είναι απαραίτητη σε ένα αφιέρωμα που περιορίζεται σε γεγονότα στον σημερινό ελληνικό χώρο. Επίσης, το παιχνίδι δεν πρέπει να συγχέεται με άλλες συναντήσεις των ίδιων ομάδων σε διαφορετικές ευρωπαϊκές περιόδους.
Η παρουσία ενός αγώνα δίπλα σε πολέμους και πολιτικές αλλαγές δεν σημαίνει ότι όλα έχουν το ίδιο ιστορικό βάρος. Ένα ημερολόγιο μπορεί να περιλαμβάνει διαφορετικές όψεις της συλλογικής ζωής, αρκεί να μη μετατρέπει κάθε αθλητικό αποτέλεσμα σε εθνικό ορόσημο. Εδώ καταγράφεται μια συγκεκριμένη ευρωπαϊκή βραδιά του ελληνικού ποδοσφαίρου, με το πραγματικό της αποτέλεσμα και χωρίς εκ των υστέρων υπερβολές.
Η επίσημη παρακάμερα του PAOK TV προσθέτει την οπτική της διοργάνωσης και της ατμόσφαιρας του αγώνα. Δεν χαρακτηρίζεται ουδέτερη τηλεοπτική μετάδοση ούτε πλήρης καταγραφή όλων των φάσεων. Η φωτογραφία του γηπέδου είναι γενική εικόνα της Τούμπας, όχι στιγμιότυπο του συγκεκριμένου παιχνιδιού. Έτσι, το οπτικό υλικό συμπληρώνει την καταγραφή χωρίς να αποκτά ιδιότητες που δεν τεκμηριώνονται.
Τεκμηρίωση γεγονότος: [2].
PAOK TV / ΠΑΕ ΠΑΟΚ — επίσημη παρακάμερα του αγώνα, όχι πλήρης τηλεοπτική μετάδοση. Προβολή στο επίσημο κανάλι.
✍️ Η άποψή μας: Η ημερομηνία δεν αρκεί
Εκτίμηση: Ένα χρήσιμο «σαν σήμερα» δεν είναι διαγωνισμός συγκέντρωσης επετείων. Χρειάζεται να ξεχωρίζει το γεγονός από τον συμβολισμό του, τη σύλληψη από την καταδίκη και τη φωτογραφία ενός τόπου από το ντοκουμέντο μιας συγκεκριμένης ημέρας. Στη σημερινή Ελλάδα, όπου μια εικόνα μπορεί να κυκλοφορεί αποκομμένη από τη λεζάντα της, αυτή η διάκριση έχει πρακτική αξία. Από την άλλη, η έλλειψη κινηματογραφικού υλικού δεν ακυρώνει ένα ιστορικό γεγονός. Η σωστή απάντηση είναι η ειλικρινής επισήμανση του κενού, όχι η κατασκευή οπτικής βεβαιότητας.
Σχόλια0Πατήστε + για να δείτε ή να γράψετε σχόλιο
Δημοσίευση σχολίου