Σαν σήμερα 19 Οκτωβρίου: Γιαννιτσά, Σαμοθράκη, «Άξιον Εστί»
Η 19η Οκτωβρίου στην ελληνική ιστορία: από τη γέννηση του Θεόφιλου Καΐρη το 1784 και τον όρκο του Γεωργίου Α΄ το 1863, στα Γιαννιτσά και τη Σαμοθράκη του 1912, το Πετρίτσι του 1925, τον Βόλο και τη Λαμία του 1944, το «Άξιον Εστί» του 1964, το ΝΑΤΟ του 1980 και τη μεγάλη απεργία του 2011. Είκοσι γεγονότα, είκοσι χρονιές.
1784: Γεννιέται στην Άνδρο ο Θεόφιλος Καΐρης
Στη Χώρα της Άνδρου γεννιέται στις 19 Οκτωβρίου 1784 ο Θωμάς Καΐρης, ο μετέπειτα ιερομόναχος Θεόφιλος Καΐρης, από τις κορυφαίες μορφές του Νεοελληνικού Διαφωτισμού. Σπούδασε στην Πίζα και στο Παρίσι, δίδαξε στις Κυδωνίες και τη Σμύρνη και στις 10 Μαΐου 1821 κήρυξε την Επανάσταση στην Άνδρο.
Μετά την απελευθέρωση ίδρυσε στο νησί του το Ορφανοτροφείο, σχολή που έγινε διάσημη σε όλο τον ελληνισμό. Η θρησκευτική του διδασκαλία, η «Θεοσέβεια», τον έφερε σε σύγκρουση με την Εκκλησία και την Πολιτεία· διώχθηκε, εξορίστηκε και πέθανε φυλακισμένος στη Σύρο τον Ιανουάριο του 1853. Η υπόθεσή του παραμένει σημείο αναφοράς για τη σχέση ελευθερίας της σκέψης και κράτους στη νεότερη Ελλάδα.
1814: Γεννιέται στη Θήβα ο ζωγράφος Θεόδωρος Βρυζάκης
Ο Θεόδωρος Βρυζάκης, ο ζωγράφος που έδωσε στην Επανάσταση του 1821 τις πιο γνωστές εικόνες της, γεννιέται στη Θήβα στις 19 Οκτωβρίου 1814, σύμφωνα με τις περισσότερες πηγές, με το παλαιό ημερολόγιο. Ο πατέρας του απαγχονίστηκε από τους Οθωμανούς στον Αγώνα και ο ίδιος μεγάλωσε στο ορφανοτροφείο της Αίγινας.
Σπούδασε στο Μόναχο, όπου έζησε το μεγαλύτερο μέρος της ζωής του, και θεωρείται ο θεμελιωτής του ελληνικού κλάδου της Σχολής του Μονάχου. «Η υποδοχή του Λόρδου Βύρωνα στο Μεσολόγγι», «Η έξοδος του Μεσολογγίου» και «Η Ελλάς ευγνωμονούσα» διαμόρφωσαν την εικόνα του 1821 για γενιές Ελλήνων. Πέθανε στο Μόναχο στις 6 Δεκεμβρίου 1878.
1863: Ο Γεώργιος Α΄ ορκίζεται «Βασιλεύς των Ελλήνων»
Έναν χρόνο μετά την έξωση του Όθωνα, ο δεκαεπτάχρονος Δανός πρίγκιπας Γουλιέλμος φτάνει στον Πειραιά και στις 19 Οκτωβρίου 1863 με το παλαιό ημερολόγιο (31 Οκτωβρίου με το νέο) ορκίζεται ενώπιον της Β΄ Εθνοσυνέλευσης ως Γεώργιος Α΄. Ο τίτλος είναι «Βασιλεύς των Ελλήνων», όχι «της Ελλάδος» όπως του Όθωνα: μια λέξη με βαρύ πολιτικό περιεχόμενο για τον αλυτρωτισμό της εποχής.
Η βασιλεία του θα διαρκέσει σχεδόν πενήντα χρόνια, θα δει το Σύνταγμα του 1864, την ένωση των Επτανήσων, την προσάρτηση της Θεσσαλίας και τους Βαλκανικούς Πολέμους, και θα τελειώσει με τη δολοφονία του στη Θεσσαλονίκη τον Μάρτιο του 1913.
1912: Αρχίζει η Μάχη των Γιαννιτσών
Στις 19 Οκτωβρίου 1912 με το παλαιό ημερολόγιο (1 Νοεμβρίου με το νέο) η Στρατιά Θεσσαλίας υπό τον διάδοχο Κωνσταντίνο επιτίθεται στις οθωμανικές θέσεις στα Γιαννιτσά, την ιερή πόλη των μουσουλμάνων της Μακεδονίας. Η μάχη κρίνεται την επομένη, 20 Οκτωβρίου, με την κατάληψη της πόλης.
Ήταν η πιο αιματηρή μάχη του Α΄ Βαλκανικού Πολέμου για τον ελληνικό στρατό, με 188 νεκρούς και 973 τραυματίες, αλλά άνοιξε τον δρόμο προς τον Αξιό και τη Θεσσαλονίκη, που θα παραδοθεί έξι ημέρες αργότερα, στις 26 Οκτωβρίου.
Βίντεο: Ιστορική και Λαογραφική Εταιρεία Γιαννιτσών «Ο Φίλιππος» — ντοκιμαντέρ για τη μάχη, επίσημο κανάλι του φορέα.
1912: Απελευθερώνεται η Σαμοθράκη
Την ίδια ημέρα, 19 Οκτωβρίου 1912, πλοία του ελληνικού στόλου με ορμητήριο τον Μούδρο της Λήμνου αγκυροβολούν έξω από την Καμαριώτισσα. Ναυτικό άγημα με επικεφαλής τον σημαιοφόρο Κωνσταντίνο Παναγιώτου αποβιβάζεται, καταλαμβάνει τις οθωμανικές αρχές και υψώνει την ελληνική σημαία.
Η Σαμοθράκη, που είχε πληρώσει με σφαγή τη συμμετοχή της στην Επανάσταση του 1821, περνά στην Ελλάδα χωρίς αντίσταση. Μέσα σε λίγες ημέρες ο στόλος του Παύλου Κουντουριώτη απελευθερώνει Θάσο, Ίμβρο, Άγιο Ευστράτιο, Σαμοθράκη και Ψαρά. Το νησί τιμά την επέτειο κάθε 19 Οκτωβρίου.
1916: Πεθαίνει ο Ολυμπιονίκης Ιωάννης Φραγκούδης
Ο Ιωάννης Φραγκούδης, αξιωματικός με καταγωγή από τη Λεμεσό, είναι ο μόνος Έλληνας αθλητής που κέρδισε χρυσό, αργυρό και χάλκινο μετάλλιο στους ίδιους Ολυμπιακούς Αγώνες: στην Αθήνα του 1896, στη σκοποβολή. Πήρε το χρυσό στο πιστόλι ταχείας βολής 25 μέτρων, το αργυρό στο τουφέκι 300 μέτρων και το χάλκινο στο ελεύθερο πιστόλι.
Πεθαίνει στις 19 Οκτωβρίου 1916 στη Νέα Υόρκη από ηλεκτροπληξία, ενώ βρίσκεται σε αποστολή του ελληνικού στρατού για την προμήθεια πυρομαχικών. Ήταν 52 ετών.
1917: Γεννιέται η ηθοποιός Αλέκα Κατσέλη
Στις 19 Οκτωβρίου 1917 γεννιέται η Αλέκα Κατσέλη, από τις σημαντικότερες τραγωδούς του ελληνικού θεάτρου στον 20ό αιώνα. Γεννημένη στην Αθήνα, το γένος Μαζαράκη, σπούδασε στη Δραματική Σχολή του Θεάτρου Τέχνης του Καρόλου Κουν και ήταν διπλωματούχος καλλιτέχνις του χορού· ξεχώρισε στο αρχαίο δράμα, στην Επίδαυρο και σε περιοδείες στο εξωτερικό.
Το ευρύ κοινό τη γνώρισε από τον κινηματογράφο: «Ο αγαπητικός της βοσκοπούλας» (1955) και η «Ηλέκτρα» του Μιχάλη Κακογιάννη (1962), όπου υποδύθηκε την Κλυταιμνήστρα δίπλα στην Ειρήνη Παπά και τιμήθηκε με το Β΄ Βραβείο Γυναικείου Ρόλου στο Φεστιβάλ Θεσσαλονίκης. Σύζυγος του σκηνοθέτη Πέλου Κατσέλη και μητέρα της Λούκας Κατσέλη, πέθανε στην Αθήνα στις 11 Σεπτεμβρίου 1994.
1924: Η τραγωδία στον κινηματογράφο «Πανόραμα»
Κυριακή απόγευμα, 19 Οκτωβρίου 1924. Στον κινηματογράφο «Πανόραμα», στη συμβολή της Γ΄ Σεπτεμβρίου με τη Χαλκοκονδύλη στην Αθήνα, προβάλλεται ταινία του Τσάρλι Τσάπλιν σε αίθουσα γεμάτη παιδιά και εφήβους, χάρη στο φθηνό εισιτήριο. Κάποιος φωνάζει «φωτιά».
Φωτιά δεν υπήρξε, όπως διαπίστωσε η πυροσβεστική. Ο πανικός όμως στις στενές εξόδους στοίχισε τη ζωή σε 25 ανθρώπους, τους περισσότερους ανήλικους, και τραυμάτισε 18. Οι πηγές διαφωνούν για το πόσοι θεατές βρίσκονταν μέσα, από 550 έως σχεδόν 1.000. Η τραγωδία οδήγησε στα πρώτα μέτρα ασφαλείας για τις αίθουσες θεαμάτων του Μεσοπολέμου.
1925: Το επεισόδιο του Πετριτσίου
Στις 19 Οκτωβρίου 1925, στο φυλάκιο της Μπέλες στα ελληνοβουλγαρικά σύνορα, ένα μεθοριακό επεισόδιο στοιχίζει τη ζωή σε Έλληνα στρατιώτη και σε έναν λοχαγό που πήγε με λευκή σημαία να διαπραγματευτεί. Η δικτατορική κυβέρνηση του Θεόδωρου Πάγκαλου απαντά με τελεσίγραφο και εισβολή: ελληνικά τμήματα προελαύνουν προς το Πετρίτσι μέσα στο βουλγαρικό έδαφος.
Η Βουλγαρία προσφεύγει στην Κοινωνία των Εθνών, η οποία για πρώτη φορά στην ιστορία της επιβάλλει κατάπαυση πυρός και αποχώρηση· η Ελλάδα υποχρεώνεται να καταβάλει αποζημίωση. Ο εβδομαδιαίος «πόλεμος» κόστισε περίπου 50 ζωές και έμεινε στα διεθνή εγχειρίδια ως η πρώτη επιτυχής επέμβαση διεθνούς οργανισμού σε ένοπλη σύγκρουση.
1944: Απελευθερώνονται η Λαμία και ο Βόλος
Μία εβδομάδα μετά την Αθήνα, η γερμανική υποχώρηση προς τον βορρά ελευθερώνει τη Στερεά και τη Θεσσαλία. Τα ξημερώματα της 19ης Οκτωβρίου 1944 τμήματα του ΕΛΑΣ μπαίνουν στη Λαμία, όπου λίγο αργότερα εγκαθίσταται το Γενικό Στρατηγείο του. Οι πηγές τοποθετούν την αποχώρηση των τελευταίων Γερμανών από την πόλη στις 18 ή 19 Οκτωβρίου.
Το απόγευμα της ίδιας ημέρας οι τελευταίοι Γερμανοί, περίπου 3.000 άνδρες, εγκαταλείπουν τον Βόλο. Το 54ο Σύνταγμα του ΕΛΑΣ κατεβαίνει από το Πήλιο, ακολουθεί δοξολογία στον Άγιο Νικόλαο και ο κόσμος ξεχύνεται στους δρόμους μετά από τριάμισι χρόνια Κατοχής. Ο Βόλος τιμά την επέτειο κάθε χρόνο στις 19 Οκτωβρίου.
Βίντεο: TRT — Θεσσαλική Ραδιοτηλεόραση, ρεπορτάζ για το αρχειακό υλικό της απελευθέρωσης του Βόλου στα ΓΑΚ Μαγνησίας.
1952: Γεννιούνται οι Χάρης και Πάνος Κατσιμίχας
Στις 19 Οκτωβρίου 1952 γεννιούνται στην Αθήνα οι δίδυμοι Χάρης και Πάνος Κατσιμίχας. Μεγαλωμένοι στην Κοκκινιά, πέρασαν από την Ιταλία και τη Γερμανία πριν επιστρέψουν για να ηχογραφήσουν το 1985 το «Ζεστά ποτά», έναν από τους δίσκους που όρισαν το ελληνικό τραγούδι της δεκαετίας του 1980.
«Ρίτα Ριτάκι», «Πες μου μια λέξη», «Ο μπάσταρδος γιος» ακούγονται ακόμη. Οι δύο αδελφοί ακολούθησαν και χωριστές πορείες, με τον Χάρη να γράφει και για άλλους ερμηνευτές και τον Πάνο να συνεργάζεται, μεταξύ άλλων, με τον Νίκο Παπάζογλου.
1964: Πρεμιέρα του «Άξιον Εστί» στο Θέατρο Ρεξ
Στις 19 Οκτωβρίου 1964 το Θέατρο Ρεξ στην οδό Πανεπιστημίου φιλοξενεί την πρώτη παρουσίαση του «Άξιον Εστί», του «λαϊκού ορατορίου» που ο Μίκης Θεοδωράκης συνέθεσε πάνω στο ποίημα του Οδυσσέα Ελύτη. Ερμηνευτές ο Γρηγόρης Μπιθικώτσης, ο Θεόδωρος Δημήτριεφ και ο αφηγητής Μάνος Κατράκης, με λαϊκή ορχήστρα, συμφωνική και χορωδία.
Η συνύπαρξη μπουζουκιού και συμφωνικής ορχήστρας, και ενός «δύσκολου» ποιητή με το ευρύ κοινό, προκάλεσε αρχικά δισταγμούς. Το έργο όμως έγινε σύντομα σημείο αναφοράς και, όταν ο Ελύτης τιμήθηκε με το Νόμπελ το 1979, το «Άξιον Εστί» είχε ήδη γίνει το γνωστότερο ποίημά του.
Βίντεο: ΕΡΤ — το «Άξιον Εστί» στον Καθεδρικό Ναό της Βιέννης για τα 100 χρόνια από τη γέννηση του συνθέτη.
1970: Καραντίνα στον Πειραιά για τη χολέρα
Το φθινόπωρο του 1970 η πανδημία χολέρας που ξεκίνησε από την Ασία φτάνει στην Τουρκία, με περισσότερα από 2.000 κρούσματα και 150 θανάτους. Στις 19 Οκτωβρίου 1970 επιβάλλονται μέτρα καραντίνας στο λιμάνι του Πειραιά για τα πλοία και τους επιβάτες που φτάνουν από τη γειτονική χώρα.
Δύο ημέρες αργότερα η κυβέρνηση κλείνει τα χερσαία σύνορα με την Τουρκία και διατάζει γενικό αντιχολερικό εμβολιασμό στον Έβρο και στα νησιά του Ανατολικού Αιγαίου. Η Ελλάδα απέφυγε τελικά την επιδημία· το επεισόδιο θυμίζει πόσο παλιά είναι η συζήτηση για σύνορα, λιμάνια και δημόσια υγεία.
1980: Η επιστροφή στο στρατιωτικό σκέλος του ΝΑΤΟ
Έξι χρόνια μετά την αποχώρηση του Αυγούστου 1974, σε ένδειξη διαμαρτυρίας για την τουρκική εισβολή στην Κύπρο, η κυβέρνηση του Γεωργίου Ράλλη αποδέχεται το σχέδιο του Αμερικανού στρατηγού Μπέρναρντ Ρότζερς για την επανένταξη της Ελλάδας στο στρατιωτικό σκέλος της Συμμαχίας. Οι πηγές τοποθετούν την απόφαση στις 19 Οκτωβρίου 1980, με την επίσημη έγκριση από την Επιτροπή Αμυντικής Σχεδίασης του ΝΑΤΟ και το Υπουργικό Συμβούλιο να ακολουθεί στις 20 Οκτωβρίου.
Η επανένταξη έγινε 70 ημέρες πριν από την είσοδο της χώρας στην ΕΟΚ και εν μέσω έντονων αντιδράσεων της αντιπολίτευσης, με το ΠΑΣΟΚ να έχει κεντρικό σύνθημα το «ΕΟΚ και ΝΑΤΟ το ίδιο συνδικάτο». Τα ζητήματα επιχειρησιακού ελέγχου στο Αιγαίο, που έμειναν ανοιχτά, συνοδεύουν τις ελληνοτουρκικές σχέσεις μέχρι σήμερα.
Βίντεο: AP Archive — συνεδρίαση της Βουλής και διαδήλωση κατά του ΝΑΤΟ στην Αθήνα, 26 Οκτωβρίου 1980, μία εβδομάδα μετά την απόφαση.
1981: Παραιτείται ο πρωθυπουργός Γεώργιος Ράλλης
Την επομένη των εκλογών της 18ης Οκτωβρίου 1981, στις οποίες το ΠΑΣΟΚ του Ανδρέα Παπανδρέου συγκέντρωσε το 48,07% και 172 έδρες, ο πρωθυπουργός Γεώργιος Ράλλης υποβάλλει στις 19 Οκτωβρίου 1981 την παραίτηση της κυβέρνησής του στον Πρόεδρο της Δημοκρατίας Κωνσταντίνο Καραμανλή.
Η Νέα Δημοκρατία είχε περιοριστεί στο 35,88%. Ήταν η πρώτη ομαλή εναλλαγή στην εξουσία μετά τη Μεταπολίτευση και η πρώτη φορά που κόμμα της Κεντροαριστεράς έπαιρνε αυτοδύναμα τη διακυβέρνηση. Ο Ράλλης θα παραδώσει στις 21 Οκτωβρίου και, λίγους μήνες αργότερα, θα χάσει και την ηγεσία του κόμματός του από τον Ευάγγελο Αβέρωφ.
1986: Πεθαίνει ο φυσικός Παύλος Σαντορίνης
Στις 19 Οκτωβρίου 1986 πεθαίνει στην Αθήνα, σε ηλικία 93 ετών, ο Παύλος Σαντορίνης, πολιτικός μηχανικός και φυσικός, καθηγητής του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου. Γεννημένος στην Οδησσό το 1893, σπούδασε στη Ζυρίχη και δίδαξε Πειραματική Φυσική στο ΕΜΠ από το 1919.
Σύμφωνα με τα δικά του γραπτά και με μεταγενέστερες δημοσιεύσεις, κατασκεύασε τη δεκαετία του 1930 ένα από τα πρώτα μικροκυματικά ραντάρ στον κόσμο, ανεξάρτητα από τους Βρετανούς, ενώ μεταπολεμικά συνεργάστηκε με αμερικανικά προγράμματα κατευθυνόμενων βλημάτων. Έγραψε πάνω από 350 εργασίες για την ηλιακή και αιολική ενέργεια, τα μικροκύματα και την υδραυλική· η ιστορική αποτίμηση του «ελληνικού ραντάρ» παραμένει αντικείμενο έρευνας.
1990: Το «ντέρμπι του Αποστολάκη» στο Καραϊσκάκη
Στις 19 Οκτωβρίου 1990 ο Στράτος Αποστολάκης επιστρέφει στο «Γεώργιος Καραϊσκάκης» με τη φανέλα του Παναθηναϊκού, λίγους μήνες αφότου άφησε τον Ολυμπιακό, του οποίου ήταν αρχηγός και κυπελλούχος, μετά από μια μεταγραφή που πέρασε από τον αθλητικό δικαστή και την έφεση. Ήταν το 100ό ντέρμπι των «αιωνίων» στην ιστορία, για την 5η αγωνιστική.
Με 2.500 αστυνομικούς στο γήπεδο και απειλές στις εφημερίδες της εποχής, ο αγώνας έληξε 0-0· ο Αποστολάκης δέχτηκε κέρματα και αποδοκιμασίες σε κάθε επαφή με την μπάλα, αλλά τα χειρότερα αποφεύχθηκαν. Το ματς ξεχάστηκε, το κλίμα του όχι.
2011: Η 48ωρη γενική απεργία και το Σύνταγμα
Στις 19 Οκτωβρίου 2011 ξεκινά η 48ωρη γενική απεργία ΓΣΕΕ και ΑΔΕΔΥ ενάντια στο πολυνομοσχέδιο με τα νέα μέτρα του δεύτερου μνημονίου, που επρόκειτο να ψηφιστεί στις 20 Οκτωβρίου. Εκατοντάδες χιλιάδες άνθρωποι κατεβαίνουν στους δρόμους της Αθήνας και άλλων πόλεων, στη μεγαλύτερη ίσως κινητοποίηση της περιόδου της κρίσης.
Η πρώτη ημέρα κλείνει με συγκρούσεις γύρω από τη Βουλή. Τη δεύτερη, εν μέσω της ψηφοφορίας, σημειώνονται βίαια επεισόδια ανάμεσα σε ομάδες διαδηλωτών στο Σύνταγμα και ένας 53χρονος οικοδόμος χάνει τη ζωή του. Το νομοσχέδιο ψηφίστηκε· η εικόνα της πλατείας έμεινε.
Βίντεο: AP Archive — ρεπορτάζ από την 48ωρη απεργία στην Αθήνα, Οκτώβριος 2011.
2015: Πεθαίνει ο Δημήτρης Νιάνιας
Στις 19 Οκτωβρίου 2015 πεθαίνει στην Αθήνα, σε ηλικία 94 ετών, ο Δημήτρης Νιάνιας, καθηγητής φιλοσοφίας στο Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο και πολιτικός από τη Μυτιλήνη. Σπούδασε φιλολογία και φιλοσοφία στην Αθήνα και την Οξφόρδη και άνοιξε τον δρόμο για τη διδασκαλία της φιλοσοφίας στους μηχανικούς του ΕΜΠ.
Υφυπουργός Προεδρίας το 1964, βουλευτής Λέσβου με τη Νέα Δημοκρατία από το 1974, υπουργός Πολιτισμού και Επιστημών την περίοδο 1978–1980 και ευρωβουλευτής 1989–1994. Ανήκει στη γενιά των πανεπιστημιακών που πέρασαν στην πολιτική της Μεταπολίτευσης φέρνοντας μαζί τους την ακαδημαϊκή τους ιδιότητα.
Σαν σήμερα, εν συντομία: τρία ακόμη
Σε 19 Οκτωβρίου γεννήθηκε το 1936 ο ηθοποιός Ανδρέας Ντούζος, πέθανε το 2004 ο δημοσιογράφος και θεατρικός συγγραφέας Ασημάκης Γιαλαμάς, συνδημιουργός με τον Κώστα Πρετεντέρη δεκάδων επιθεωρήσεων και κωμωδιών, και το 2005 ο σκηνογράφος και ενδυματολόγος Γιώργος Ανεμογιάννης, από τους σημαντικότερους του ελληνικού θεάτρου και του κινηματογράφου του Φίνου.
🧭 Η άποψή μας
Η άποψή μας: Αν κάτι ενώνει τα είκοσι γεγονότα της 19ης Οκτωβρίου, είναι ότι τα περισσότερα κρίθηκαν σε θεσμούς και όχι σε πεδία μάχης: μια Εθνοσυνέλευση που ορκίζει βασιλιά, μια Κοινωνία των Εθνών που σταματά έναν πόλεμο σε μία εβδομάδα, μια κυβέρνηση που παραδίδει την εξουσία την επομένη της ήττας της, μια Βουλή που ψηφίζει με τον δρόμο γεμάτο. Το Πετρίτσι του 1925 δείχνει ότι η διεθνής διαιτησία μπορεί να δουλέψει όταν οι ισχυροί το θέλουν· το 1981 ότι η ομαλή εναλλαγή είναι κατάκτηση, όχι αυτονόητο. Το αντεπιχείρημα είναι υπαρκτό: το 2011 οι θεσμοί λειτούργησαν τυπικά, αλλά μεγάλο μέρος της κοινωνίας δεν ένιωσε ότι τον εκπροσωπούν. Η ιστορία της ημέρας μάς θυμίζει ότι οι θεσμοί κρατούν όσο κρατά η εμπιστοσύνη σε αυτούς, και ότι αυτή χτίζεται ή χάνεται σε μέρες σαν κι αυτές.
Σχόλια0Πατήστε + για να δείτε ή να γράψετε σχόλιο
Δημοσίευση σχολίου