Σαν σήμερα 18 Οκτωβρίου: 1912, 1944, Ελύτης, η «Αλλαγή» του 1981
Σαν σήμερα, 18 Οκτωβρίου, η Ελλάδα μπήκε στον Α΄ Βαλκανικό Πόλεμο (1912), γεννήθηκαν ο Κωνσταντίνος Μητσοτάκης (1918) και η Μελίνα Μερκούρη (1920), η κυβέρνηση εθνικής ενότητας επέστρεψε στην απελευθερωμένη Αθήνα (1944), ο Οδυσσέας Ελύτης τιμήθηκε με το Νόμπελ Λογοτεχνίας (1979) και το ΠΑΣΟΚ κέρδισε τις πρώτες του εκλογές (1981).
1912: Η Ελλάδα κηρύσσει τον πόλεμο και ο στρατός περνά τα σύνορα
Στις 5 Οκτωβρίου 1912 με το παλαιό ημερολόγιο, δηλαδή 18 Οκτωβρίου με το νέο, η Ελλάδα κήρυξε τον πόλεμο στην Οθωμανική Αυτοκρατορία και μπήκε επίσημα στον Α΄ Βαλκανικό Πόλεμο, στο πλευρό της Σερβίας, της Βουλγαρίας και του Μαυροβουνίου. Ο βασιλιάς Γεώργιος Α΄ απηύθυνε διάγγελμα προς τον λαό και το ίδιο πρωί η Στρατιά Θεσσαλίας, με αρχιστράτηγο τον διάδοχο Κωνσταντίνο, πέρασε τα σύνορα από τη Μελούνα και άλλα σημεία με κατεύθυνση την Ελασσόνα και τη Μακεδονία.
Η πρώτη μεγάλη σύγκρουση δόθηκε λίγες ημέρες αργότερα στο Σαραντάπορο και η πορεία κατέληξε στην είσοδο του στρατού στη Θεσσαλονίκη στις 26 Οκτωβρίου (παλαιό ημερολόγιο). Παράλληλα ο στόλος, υπό τον Παύλο Κουντουριώτη, ανέλαβε τον έλεγχο του Αιγαίου. Ο πόλεμος έληξε τον Μάιο του 1913 με τη Συνθήκη του Λονδίνου και, μαζί με τον Β΄ Βαλκανικό που ακολούθησε, σχεδόν διπλασίασε την έκταση και τον πληθυσμό της χώρας.
1918: Γεννιέται στα Χανιά ο Κωνσταντίνος Μητσοτάκης
Στις 18 Οκτωβρίου 1918 γεννήθηκε στη Χαλέπα των Χανίων ο Κωνσταντίνος Μητσοτάκης, γιος του δημοσιογράφου και πολιτικού Κυριάκου Μητσοτάκη και μικρανιψιός του Ελευθερίου Βενιζέλου από την πλευρά της μητέρας του. Επειδή η Ελλάδα άλλαξε ημερολόγιο μόλις το 1923, η ημερομηνία αυτή είναι η καταγεγραμμένη με το παλαιό ημερολόγιο· ορισμένες ξενόγλωσσες πηγές τη μεταφέρουν στις 31 Οκτωβρίου με το νέο.
Σπούδασε νομικά στο Πανεπιστήμιο Αθηνών, συμμετείχε στην αντίσταση στην κατεχόμενη Κρήτη και εξελέγη για πρώτη φορά βουλευτής Χανίων με το Κόμμα Φιλελευθέρων στις εκλογές του 1946, σε ηλικία 28 ετών. Διετέλεσε υπουργός σε πολλές κυβερνήσεις, υπουργός Εξωτερικών το 1980–1981, πρόεδρος της Νέας Δημοκρατίας από το 1984 και πρωθυπουργός από τον Απρίλιο του 1990 έως τον Οκτώβριο του 1993. Πέθανε στην Αθήνα στις 29 Μαΐου 2017, σε ηλικία 98 ετών, μετά από σχεδόν έξι δεκαετίες κοινοβουλευτικής παρουσίας.
1920: Γεννιέται στην Αθήνα η Μελίνα Μερκούρη
Στις 18 Οκτωβρίου 1920 γεννήθηκε στην Αθήνα η Μαρία-Αμαλία Μερκούρη, γνωστή σε όλους ως Μελίνα, εγγονή του επί πολλά χρόνια δημάρχου Αθηναίων Σπύρου Μερκούρη και κόρη του βουλευτή Σταμάτη Μερκούρη. Ξεκίνησε από το θέατρο και έγινε διεθνώς γνωστή με τον κινηματογράφο, με κορυφαία στιγμή το «Ποτέ την Κυριακή» του Ζυλ Ντασέν (1960), για το οποίο βραβεύτηκε στις Κάννες και προτάθηκε για Όσκαρ.
Στη διάρκεια της δικτατορίας αγωνίστηκε από το εξωτερικό και το 1967 της αφαιρέθηκε η ελληνική ιθαγένεια. Μετά τη Μεταπολίτευση εξελέγη βουλευτής με το ΠΑΣΟΚ από το 1977 και διετέλεσε υπουργός Πολιτισμού (1981–1989 και 1993–1994). Από τη θέση αυτή έθεσε διεθνώς το αίτημα επιστροφής των Γλυπτών του Παρθενώνα και εισηγήθηκε τον θεσμό της Πολιτιστικής Πρωτεύουσας της Ευρώπης. Πέθανε στη Νέα Υόρκη στις 6 Μαρτίου 1994 και κηδεύτηκε στην Αθήνα με τιμές πρωθυπουργού.
1944: Η κυβέρνηση εθνικής ενότητας στην ελεύθερη Αθήνα και ο «Λόγος της Απελευθερώσεως»
Έξι ημέρες μετά την αποχώρηση των Γερμανών από την Αθήνα, το πρωί της Τετάρτης 18 Οκτωβρίου 1944 η κυβέρνηση εθνικής ενότητας του Γεωργίου Παπανδρέου, που είχε φθάσει στο Φάληρο με το θωρηκτό «Αβέρωφ», μπήκε επίσημα στην πρωτεύουσα. Ο πρωθυπουργός και μέλη της κυβέρνησης ανέβηκαν στην Ακρόπολη, όπου υψώθηκε η ελληνική σημαία, και ακολούθησε δοξολογία στη Μητρόπολη.
Στη συνέχεια, από τον εξώστη του Υπουργείου Συγκοινωνιών στην πλατεία Συντάγματος, ο Παπανδρέου εκφώνησε τον λόγο που έμεινε γνωστός ως «Λόγος της Απελευθερώσεως», με τη φράση «η κυανόλευκος κυματίζει μόνη εις την Ακρόπολιν». Στον ίδιο λόγο έθεσε το ζήτημα του μελλοντικού εθνικού στρατού με βάση την τακτική στρατολογία, ζήτημα που λίγες εβδομάδες αργότερα θα βρισκόταν στο επίκεντρο της σύγκρουσης των Δεκεμβριανών. Οι ιστορικοί διαφωνούν για το αν η ρήξη ήταν ήδη αναπόφευκτη εκείνη την ημέρα ή αν χάθηκαν ευκαιρίες τον Νοέμβριο.
1979: Το Νόμπελ Λογοτεχνίας στον Οδυσσέα Ελύτη
Στις 18 Οκτωβρίου 1979, στις δύο το μεσημέρι ώρα Στοκχόλμης, η Σουηδική Ακαδημία ανακοίνωσε ότι το Νόμπελ Λογοτεχνίας απονέμεται στον Οδυσσέα Ελύτη, «για την ποίησή του που, με φόντο την ελληνική παράδοση, περιγράφει τον αγώνα του σύγχρονου ανθρώπου για την ελευθερία και τη δημιουργία», όπως αποδόθηκε στα ελληνικά το σκεπτικό. Ήταν ο δεύτερος Έλληνας ποιητής που τιμήθηκε, δεκαέξι χρόνια μετά τον Γιώργο Σεφέρη (1963).
Ο Ελύτης, γεννημένος στο Ηράκλειο το 1911 με το όνομα Οδυσσέας Αλεπουδέλης, είχε ήδη δώσει το «Άξιον Εστί» (1959), που μελοποιημένο από τον Μίκη Θεοδωράκη είχε γίνει ευρύτερα γνωστό. Την επομένη έδωσε συνέντευξη Τύπου στο ξενοδοχείο «Μεγάλη Βρετανία» και στις 10 Δεκεμβρίου 1979 παρέλαβε το βραβείο στη Στοκχόλμη. Πέθανε στην Αθήνα στις 18 Μαρτίου 1996.
1981: Οι εκλογές της «Αλλαγής» και η πρώτη νίκη του ΠΑΣΟΚ
Την Κυριακή 18 Οκτωβρίου 1981 το ΠΑΣΟΚ του Ανδρέα Παπανδρέου κέρδισε τις βουλευτικές εκλογές με 48,07% και 172 έδρες, έναντι 35,88% και 115 εδρών της Νέας Δημοκρατίας του Γεωργίου Ράλλη και 10,94% και 13 εδρών του ΚΚΕ (ορισμένες καταγραφές δίνουν 48,06%, 35,86% και 10,93%). Ήταν η πρώτη φορά που ένα κόμμα της Αριστεράς σχημάτιζε αυτοδύναμη κυβέρνηση στην Ελλάδα και η πρώτη εναλλαγή στην εξουσία μετά τη Μεταπολίτευση.
Την ίδια ημέρα διεξήχθησαν και οι πρώτες ελληνικές εκλογές για το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, για 24 έδρες, λίγους μήνες μετά την ένταξη της χώρας στην ΕΟΚ την 1η Ιανουαρίου 1981. Η κυβέρνηση που προέκυψε προχώρησε, μεταξύ άλλων, στην καθιέρωση του Εθνικού Συστήματος Υγείας, στην αναγνώριση της Εθνικής Αντίστασης και σε αλλαγές στο οικογενειακό δίκαιο, ενώ η οικονομική της πολιτική παραμένει αντικείμενο διαφορετικών αποτιμήσεων μεταξύ των ιστορικών και των οικονομολόγων.
🧭 Η άποψή μας
Η άποψή μας: Από τα γεγονότα της ημέρας ξεχωρίζουμε τη 18η Οκτωβρίου 1944, γιατί δείχνει πόσο σύντομη μπορεί να είναι η απόσταση ανάμεσα στην ομοψυχία και στη ρήξη. Το πρωί εκείνης της ημέρας η σημαία υψωνόταν στην Ακρόπολη με υπουργούς όλων των παρατάξεων παρόντες· μέσα σε επτά εβδομάδες η ίδια πόλη ζούσε τα Δεκεμβριανά. Θεωρούμε ότι το δίδαγμα αφορά τους θεσμούς και όχι τα πρόσωπα: μια κυβέρνηση εθνικής ενότητας που δεν έχει συμφωνήσει εκ των προτέρων στα δύσκολα, όπως τότε στο ζήτημα του στρατού, είναι συμφωνία για τη φωτογραφία, όχι για τη διακυβέρνηση. Το αντεπιχείρημα είναι ότι, υπό ξένη κατοχή και με ένοπλες οργανώσεις στον δρόμο, καμία συμφωνία δεν θα άντεχε όσο καλά κι αν ήταν γραμμένη. Σήμερα, που οι συναινέσεις ζητούνται συχνά για ευρωπαϊκά και εθνικά θέματα, η ημέρα αυτή θυμίζει ότι η συναίνεση μετριέται στις λεπτομέρειες.
Σχόλια0Πατήστε + για να δείτε ή να γράψετε σχόλιο
Δημοσίευση σχολίου