Μιχαήλ Ανάγνος: ο Ηπειρώτης πίσω από την Έλεν Κέλερ
Ένα παιδί από το Πάπιγκο αντιγράφει με το χέρι τα σχολικά βιβλία επειδή η οικογένεια δεν έχει να τα αγοράσει και διαβάζει βόσκοντας τα πρόβατα του πατέρα του. Σαράντα χρόνια αργότερα διευθύνει τη σπουδαιότερη σχολή τυφλών της Αμερικής, ιδρύει το πρώτο νηπιαγωγείο για τυφλά παιδιά στις ΗΠΑ και στέλνει στην Αλαμπάμα τη δασκάλα που θα βγάλει από τη σιωπή την Έλεν Κέλερ. Ο Μιχαήλ Αναγνωστόπουλος — Michael Anagnos για τους Αμερικανούς — είναι από τους σημαντικότερους Έλληνες της διασποράς του 19ου αιώνα και από τους πιο άγνωστους στην πατρίδα του.
Το Πάπιγκο, τα Γιάννενα και η Αθήνα
Γεννήθηκε στις 7 Νοεμβρίου 1837 στο Πάπιγκο του Ζαγορίου, στην οθωμανοκρατούμενη τότε Ήπειρο. Ο πατέρας του, Δημήτριος, ήταν γεωργός και κτηνοτρόφος που πίστευε στα γράμματα — και το Ζαγόρι, με τα προνόμιά του και τους ευεργέτες του, ήταν τόπος που τα γράμματα τα τιμούσε. Ο Μιχαήλ φοίτησε στη Ζωσιμαία Σχολή Ιωαννίνων και στα δεκαεννιά του κατέβηκε στην Αθήνα, στο Πανεπιστήμιο, όπου σπούδασε φιλολογία και φιλοσοφία και στη συνέχεια νομικά. Στόχος του ήταν η δημοσιογραφία και η πολιτική.
Στα 24 του μπήκε στην καθημερινή εφημερίδα «Εθνοφύλαξ» και έφτασε αρχισυντάκτης. Ήταν από τους νέους που πολέμησαν με την πένα τον Όθωνα και πανηγύρισαν την έξωσή του το 1862. Το 1866, με την Κρητική Επανάσταση σε εξέλιξη, διαφώνησε με τη γραμμή της εφημερίδας για το κρητικό ζήτημα και αποχώρησε. Η διαφωνία αυτή, που τότε έμοιαζε με τέλος μιας καριέρας, ήταν η αρχή της πραγματικής.
Ο φιλέλληνας γιατρός που τον πήρε μαζί του
Το 1867 έφτασε στην Αθήνα ο Σάμιουελ Γκρίντλεϊ Χάου, Αμερικανός γιατρός που είχε πολεμήσει και είχε περιθάλψει τραυματίες στην Ελληνική Επανάσταση σαράντα χρόνια νωρίτερα και είχε επιστρέψει για να οργανώσει τη βοήθεια προς τους Κρήτες πρόσφυγες. Ο Χάου ήταν ταυτόχρονα, από το 1831, ιδρυτής και διευθυντής της Σχολής Τυφλών Perkins της Βοστώνης, του πρώτου ιδρύματος του είδους στις ΗΠΑ. Τον Μάιο του 1867 προσέλαβε τον Αναγνωστόπουλο ως γραμματέα του. Ο νεαρός δημοσιογράφος οργάνωσε τη διανομή της βοήθειας και ανέλαβε τις υποθέσεις της Κρητικής Επιτροπής στην Αθήνα.
Όταν ο Χάου γύρισε στην Αμερική, τον κάλεσε να τον ακολουθήσει. Το 1868, στα 31 του, ο Μιχαήλ αποβιβάστηκε στη Βοστώνη. Δίδαξε αρχικά ως οικοδιδάσκαλος στην οικογένεια Χάου, μετά ελληνικά και λατινικά σε τυφλούς μαθητές της Perkins και σε κολέγια της περιοχής. Το 1870, όταν ζήτησε συστατική επιστολή για μια θέση σε κολέγιο του Οχάιο, ο Χάου του την έγραψε — και αμέσως μετά του πρόσφερε μόνιμη θέση στην Perkins για να μη φύγει. Τον Δεκέμβριο της ίδιας χρονιάς παντρεύτηκε την πρωτότοκη κόρη του Χάου, την Τζούλια Ρομάνα, συγγραφέα και η ίδια. Το όνομά του είχε ήδη κοντύνει σε «Anagnos»: οι Αμερικανοί δεν τα κατάφερναν με το «Αναγνωστόπουλος».
Δεύτερος διευθυντής της Perkins
Ο Χάου γερνούσε και ο γαμπρός του έγινε το δεξί του χέρι: όποτε ο ιδρυτής έλειπε, την καθημερινή λειτουργία της σχολής την είχε ο Ανάγνος. Έμαθε κάθε μέθοδο, μελέτησε την περίπτωση της Λόρα Μπρίτζμαν — της πρώτης τυφλοκωφής που έμαθε γλώσσα, μαθήτριας του Χάου — και όταν ο Χάου πέθανε, τον Ιανουάριο του 1876, ήταν ο μόνος υποψήφιος που εξετάστηκε σοβαρά για τη διαδοχή. Στα 38 του έγινε ο δεύτερος διευθυντής της Perkins και θα έμενε στη θέση τριάντα χρόνια, ως τον θάνατό του.
Πρώτη του προτεραιότητα ήταν το τυπογραφείο: συγκέντρωσε κεφάλαιο 100.000 δολαρίων — πάνω από 2,7 εκατομμύρια σε σημερινές τιμές — για την εκτύπωση βιβλίων σε ανάγλυφη γραφή, ώστε οι τυφλοί να έχουν βιβλιοθήκη και όχι μόνο σχολείο. Το 1882 δημοσίευσε το «Education of the Blind», ιστορική επισκόπηση της εκπαίδευσης των τυφλών, και έγινε φωνή με κύρος στα διεθνή συνέδρια.
Το πρώτο νηπιαγωγείο για τυφλά παιδιά
Από το 1880 ο Μιχαήλ και η Τζούλια άρχισαν να δουλεύουν την ιδέα που θα γινόταν το μεγάλο τους έργο. Στην Αμερική τότε καμία σχολή δεν δεχόταν τυφλά παιδιά κάτω των εννέα ετών· τα πρώτα, κρισιμότερα χρόνια χάνονταν. Το ζευγάρι σχεδίασε νηπιαγωγείο ειδικά για αυτά και η Τζούλια ανέλαβε τους εράνους. Δεν πρόλαβε να το δει: πέθανε ξαφνικά το 1886, στα 41 της. Τα τελευταία της λόγια, όπως καταγράφηκαν, ήταν «φροντίστε τα μικρά τυφλά παιδιά».
Ο Ανάγνος, χωρίς παιδιά και χωρίς πια σύζυγο, έριξε όλες του τις δυνάμεις στο έργο. Παραιτήθηκε από μέρος των αποδοχών του, γύρισε τη Νέα Αγγλία ζητώντας δωρεές και το 1887 το Νηπιαγωγείο για Τυφλούς άνοιξε στο Τζαμέικα Πλέιν της Βοστώνης με δέκα παιδιά — το πρώτο του είδους στις Ηνωμένες Πολιτείες. Όταν πέθανε, το 1906, είχε 118 παιδιά, δικά του κτίρια και ένα από τα μεγαλύτερα κληροδοτήματα φιλανθρωπικού ιδρύματος στη Μασαχουσέτη.
Η Έλεν Κέλερ και η δασκάλα που διάλεξε
Το καλοκαίρι του 1886 δύο γεγονότα συνέπεσαν. Η Άννι Σάλιβαν, παιδί φτωχής ιρλανδικής οικογένειας που είχε μπει στην Perkins το 1880 χωρίς καμία μόρφωση και με σοβαρά προβλήματα όρασης, αποφοίτησε πρώτη της τάξης της. Και οι γονείς ενός εξάχρονου κοριτσιού από την Αλαμπάμα, τυφλού και κωφού από βρεφική αρρώστια, έγραψαν στη σχολή ζητώντας δασκάλα. Το κορίτσι λεγόταν Έλεν Κέλερ.
Ο Ανάγνος διάλεξε τη Σάλιβαν. Την έβαλε επί ένα εξάμηνο να μελετά τις σημειώσεις του Χάου για τη Λόρα Μπρίτζμαν και να συζητά με την ίδια τη Μπρίτζμαν, που ζούσε ακόμη στη σχολή. Την άνοιξη του 1887 η εικοσάχρονη δασκάλα ταξίδεψε στην Αλαμπάμα· όσα ακολούθησαν — η λέξη «νερό» στην αντλία, η έκρηξη της γλώσσας, η πιο διάσημη εκπαιδευτική ιστορία της Αμερικής — ξεκίνησαν από αυτή την επιλογή. Ο Ανάγνος, με τα ετήσια δελτία της Perkins, έκανε την Έλεν γνωστή σε ολόκληρη τη χώρα· η βασίλισσα Όλγα στην Αθήνα ζητούσε να διαβάζει τα γράμματά της.
Η σχέση τους έσπασε άσχημα. Το 1891 η εντεκάχρονη Έλεν του έστειλε για τα γενέθλιά του ένα διήγημα, τον «Βασιλιά Πάγο», που εκείνος δημοσίευσε με καμάρι. Αποδείχθηκε σχεδόν αντιγραφή ενός παιδικού παραμυθιού που της είχαν διαβάσει χρόνια πριν και είχε ξεχάσει. Η «δίκη» που ακολούθησε στη σχολή, με το παιδί να ανακρίνεται από επιτροπή, σημάδεψε την Κέλερ για πάντα και τερμάτισε τη φοίτησή της στην Perkins. Ο Ανάγνος, που είχε εκτεθεί δημόσια, δεν τη συγχώρησε ποτέ εντελώς· εκείνη, στην αυτοβιογραφία της, μίλησε για τη στοργή του αλλά και για την πληγή.
Ο Έλληνας της Βοστώνης
Μέσα σε όλα αυτά, ο Ανάγνος παρέμεινε Ηπειρώτης. Υπήρξε ιδρυτής και πρόεδρος της Εθνικής Ένωσης Ελλήνων Αμερικής, βοήθησε στην ίδρυση των πρώτων ορθόδοξων εκκλησιών της Βοστώνης, στήριξε τους νεοφερμένους μετανάστες και έκανε παρέα με τον Ευαγγελινό Αποστολίδη Σοφοκλή, τον καθηγητή ελληνικών του Χάρβαρντ. Το 1892 το Χάρβαρντ τον έκανε επίτιμο διδάκτορα. Με δικά του χρήματα ίδρυσε και προίκισε σχολεία στο Πάπιγκο — η Αναγνωστοπούλειος Σχολή στέκει ακόμη στο χωριό, με την προτομή του στην αυλή.
Την άνοιξη του 1906, στα 69 του και με βαριά νεφρική νόσο, ήρθε στην Ελλάδα για ξεκούραση: παρακολούθησε τους Μεσολυμπιακούς Αγώνες της Αθήνας, ξαναείδε τους τόπους της νιότης του, συνέχισε για την Κωνσταντινούπολη και τη Ρουμανία, όπου αγανάκτησε με τη μεταχείριση των εκεί Ελλήνων. Η αρρώστια τον πρόλαβε στον δρόμο. Πέθανε στις 29 Ιουνίου 1906 στη Ρουμανία, λίγες μέρες μετά από επείγουσα εγχείρηση, και θάφτηκε στο Πάπιγκο, στο χωριό του. Στη Βοστώνη, τον Οκτώβριο, χιλιάδες κόσμος γέμισε το Tremont Temple για το μνημόσυνό του: ο κυβερνήτης της Μασαχουσέτης, ο δήμαρχος της Βοστώνης Τζον Φιτζέραλντ — παππούς του μετέπειτα προέδρου Κένεντι — και η πεθερά του, η Τζούλια Γουόρντ Χάου, η ποιήτρια του «Battle Hymn of the Republic».
Η άποψή μας
Η ιστορία του Ανάγνου δεν είναι μόνο μια ωραία σελίδα της διασποράς· είναι καθρέφτης για το σήμερα. Το 1887 ένας Ζαγορίσιος έπεισε τη Βοστώνη ότι ένα τυφλό παιδί τεσσάρων ετών δεν πρέπει να περιμένει ως τα εννιά για να πάει σχολείο. Το 2026, στην Ελλάδα, χιλιάδες παιδιά με αναπηρία περιμένουν ακόμη, κάθε Σεπτέμβριο, πότε θα έρθει ο εκπαιδευτικός της παράλληλης στήριξης: η δεύτερη φάση των αιτήσεων κλείνει σήμερα, 20 Οκτωβρίου, ενάμιση μήνα μετά το πρώτο κουδούνι, η ΕΣΑμεΑ προειδοποιεί για ανεπαρκή στελέχωση, και σε νομούς όπως η Αχαΐα οι τοποθετήσεις καλύπτουν περίπου το μισό των αιτημάτων. Οικογένειες που μπορούν πληρώνουν ιδιώτες· οι άλλες περιμένουν. Ο Ανάγνος θα το ονόμαζε με το όνομά του: όχι έλλειψη πόρων, αλλά έλλειψη προτεραιότητας. Μια χώρα που θέλει να τιμήσει τον άνθρωπο που έστειλε την Άννι Σάλιβαν στην Έλεν Κέλερ δεν χρειάζεται άλλη προτομή — χρειάζεται τον δάσκαλο στην τάξη την πρώτη μέρα, όχι τον Νοέμβριο. Αυτό είναι το μέτρο· όλα τα άλλα είναι λόγια σε επετείους.
Σύνταξη SAROTIKA
Σχόλια0Πατήστε + για να δείτε ή να γράψετε σχόλιο
Δημοσίευση σχολίου