Μετά τη Γαλλία: 10 μέτρα σήμερα για να μη ζήσει η Ελλάδα νέο 2008
Η Γαλλία μέτρησε το Σάββατο έναν νεκρό, πάνω από 1.800 συλλήψεις και ένα δημαρχείο στις φλόγες. Το Μιλάνο, οι Βρυξέλλες, η Λισαβόνα και τα Τίρανα είχαν τη δική τους νύχτα. Στην Αθήνα, το ίδιο απόγευμα, η πρώτη συγκέντρωση «αλληλεγγύης στους Γάλλους μαθητές» ήταν ήδη προγραμματισμένη στα Προπύλαια, και την Τετάρτη ακολουθεί πανελλαδική απεργία εκπαιδευτικών με συγκεντρώσεις σε Αθήνα και Θεσσαλονίκη. Κανείς δεν μπορεί να πει με βεβαιότητα ότι το κέντρο των δύο πόλεων θα ζήσει σκηνές πλιάτσικου· όμως η χώρα ξέρει πώς μια σπίθα γίνεται πανελλαδική πυρκαγιά σε 48 ώρες: Δεκέμβριος 2008. Το SAROTIKA καταγράφει τι έγινε τότε, τι έκρινε έκτοτε το Συμβούλιο της Επικρατείας και ποια μέτρα πρέπει να ληφθούν σήμερα κιόλας, πριν και όχι μετά.
🔥 Τι έγινε στην Ευρώπη και γιατί δεν είναι «μακριά»
Η εικόνα της 17ης Οκτωβρίου είναι πλέον γνωστή: 550.000 διαδηλωτές κατά το γαλλικό υπουργείο Εσωτερικών, 800.000 κατά τη CGT, λεηλασίες σε καταστήματα της λεωφόρου Μαζεντά, εισβολή στο δημαρχείο της Μασσαλίας, η στέγη του ιστορικού δημαρχείου της Λιμόζ να καταρρέει από τη φωτιά. Στο Μιλάνο, κουκουλοφόροι συγκρούστηκαν με την αστυνομία στην πλατεία Ντουόμο· στις Βρυξέλλες και τη Λιέγη νέοι διαδήλωσαν για το κόστος των σπουδών και η αστυνομία απάντησε με δακρυγόνα και αντλίες νερού· στη Λισαβόνα δεκάδες χιλιάδες βγήκαν για τους μισθούς και τη στέγη· στα Τίρανα οι αντικυβερνητικές διαδηλώσεις μπήκαν στην έκτη ημέρα.
Το κοινό νήμα δεν είναι οργανωτικό, είναι κοινωνικό. Όπως σημειώνει ο καθηγητής ευρωπαϊκού δικαίου Αλμπέρτο Αλεμάνο, πρόκειται για ξεχωριστές κινητοποιήσεις «χωρίς ενιαίο συντονισμό ή κοινή ηγεσία», αλλά με αιτήματα που μοιάζουν εντυπωσιακά: ακρίβεια, ενοίκια, υποβαθμισμένα σχολεία, η αίσθηση ότι η νέα γενιά δεν έχει προοπτική. Αυτά τα τέσσερα δεν είναι γαλλικά. Είναι και ελληνικά.
🇬🇷 Τι υπάρχει ήδη στο ελληνικό ημερολόγιο
Η Ελλάδα δεν ξεκινά από το μηδέν. Στις 13 Οκτωβρίου φοιτητές διαδήλωσαν στην Αθήνα για τα ενοίκια και το κόστος σπουδών. Στις 8 και στις 16 Οκτωβρίου έγιναν συγκεντρώσεις «αλληλεγγύης στους εξεγερμένους μαθητές της Γαλλίας» στα Προπύλαια και έξω από το Γαλλικό Ινστιτούτο, από αντιεξουσιαστικές συλλογικότητες· αντίστοιχη συγκέντρωση έγινε και στη Θεσσαλονίκη. Για σήμερα, Κυριακή 18 Οκτωβρίου, η πρωτοβουλία «Αποβολή» κάλεσε στις 17:00 στα Προπύλαια. Την Τετάρτη 21 Οκτωβρίου η ΔΟΕ έχει πανελλαδική απεργία δασκάλων και νηπιαγωγών με συγκέντρωση στις 12:00 στα Προπύλαια και στις 11:30 στο Άγαλμα Βενιζέλου στη Θεσσαλονίκη, ενώ η ΟΛΜΕ έχει κηρύξει στάση εργασίας. Στις 25 Νοεμβρίου ακολουθεί 24ωρη απεργία της ΑΔΕΔΥ με αιχμή τους μισθούς, την ακρίβεια και τη στέγη.
Στο βάθος του ημερολογίου βρίσκονται και οι δύο ημερομηνίες που κάθε χρόνο δοκιμάζουν το κέντρο της Αθήνας: η 17η Νοεμβρίου και η 6η Δεκεμβρίου, φέτος 18 χρόνια από τον θάνατο του Αλέξανδρου Γρηγορόπουλου. Με άλλα λόγια, από σήμερα έως τα Χριστούγεννα το κέντρο των δύο πόλεων θα φιλοξενεί σχεδόν κάθε εβδομάδα μια μαζική συνάθροιση με αιτήματα που συγγενεύουν ευθέως με αυτά της Γαλλίας. Έως την ώρα που γράφονται αυτές οι γραμμές, δεν έχει εντοπιστεί δημόσια ανακοίνωση του υπουργείου Προστασίας του Πολίτη ή της ΕΛ.ΑΣ. που να συνδέει ρητά τον ελληνικό σχεδιασμό με τα ευρωπαϊκά επεισόδια.
📼 Δεκέμβρης 2008: πώς μια σπίθα έγινε πυρκαγιά σε 48 ώρες
Σάββατο 6 Δεκεμβρίου 2008, λίγο μετά τις 21:00, οδός Μεσολογγίου στα Εξάρχεια. Ένας ειδικός φρουρός πυροβολεί και ο 15χρονος Αλέξανδρος Γρηγορόπουλος πέφτει νεκρός. Μέσα σε μία ώρα, πριν καν η είδηση φτάσει στα δελτία, τα πρώτα οδοφράγματα στήνονται στη Στουρνάρη και την Πατησίων. Το βράδυ της Κυριακής η Αθήνα καίγεται για δεύτερη νύχτα. Τη Δευτέρα 8 Δεκεμβρίου, με τα σχολεία και τα πανεπιστήμια κλειστά, τα επεισόδια έχουν ήδη απλωθεί σε Θεσσαλονίκη, Πάτρα, Βόλο, Λάρισα, Ηράκλειο και Ιωάννινα· από τη Θράκη ως τα Δωδεκάνησα. Στο κέντρο της πρωτεύουσας καίγονται καταστήματα στη Σταδίου και την Ερμού, το χριστουγεννιάτικο δέντρο στο Σύνταγμα, υποκαταστήματα τραπεζών σε όλο τον εμπορικό άξονα.
Βίντεο: AP Archive — η πρώτη νύχτα, 6–7 Δεκεμβρίου 2008, Εξάρχεια και κέντρο Αθήνας.
Ο απολογισμός, με τα επίσημα στοιχεία των φορέων της αγοράς: το ΕΒΕΑ κατέγραψε 435 επιχειρήσεις με ζημιές στην Αθήνα, 37 από αυτές ολοσχερώς κατεστραμμένες, με κόστος 50 εκατομμυρίων ευρώ· η ΕΣΕΕ μίλησε για 565 καταστήματα και 200 εκατομμύρια, συνυπολογίζοντας τη χαμένη εορταστική περίοδο. Στη Θεσσαλονίκη ο Εμπορικός Σύλλογος μέτρησε 88 καταστήματα και 14 τράπεζες, στη Λάρισα 36 τράπεζες, στο Ηράκλειο 20, στον Βόλο 14. Οι καταναλωτές στράφηκαν στα εμπορικά κέντρα των προαστίων και το κέντρο της Αθήνας έχασε τα Χριστούγεννα του 2008 ολόκληρα.
Βίντεο: AP Archive — η τρίτη ημέρα, Δευτέρα 8 Δεκεμβρίου 2008, όταν τα επεισόδια έγιναν πανελλαδικά.
Το μάθημα του 2008 δεν είναι μόνο η έκταση. Είναι η ταχύτητα και ο μηχανισμός. Η σπίθα ήταν μία σφαίρα αστυνομικού· το καύσιμο ήταν μια γενιά μαθητών και φοιτητών που ένιωθε ότι κανείς δεν την ακούει· και το πλιάτσικο ήρθε τρίτο, από ομάδες που δεν είχαν καμία σχέση με τους μαθητές που διαδήλωναν το πρωί έξω από τα αστυνομικά τμήματα. Αυτή η ακολουθία, σπίθα, καύσιμο, πλιάτσικο, είναι ακριβώς αυτή που είδε η Γαλλία τις τελευταίες τέσσερις εβδομάδες, με τη διαφορά ότι εκεί η σπίθα ήταν τα σχολεία και όχι ένας θάνατος.
Βίντεο: ΕΡΤ — το χρονικό της 6ης Δεκεμβρίου 2008 και των ημερών που ακολούθησαν (αφιέρωμα 2021).
⚖️ Το μάθημα που έγραψε το Συμβούλιο της Επικρατείας
Υπάρχει ένα κείμενο που κάθε επιτελείο της ΕΛ.ΑΣ. οφείλει να έχει μπροστά του αυτή την εβδομάδα, και δεν είναι εγκύκλιος. Είναι οι αποφάσεις του Συμβουλίου της Επικρατείας του 2021 και του 2022 για τα καταστήματα του Δεκεμβρίου 2008. Μετά από προσφυγή ασφαλιστικής εταιρείας που είχε αποζημιώσει καταστηματάρχες στην Ερμού, το Μοναστηράκι και το κέντρο της Θεσσαλονίκης, το ανώτατο διοικητικό δικαστήριο ανέτρεψε τα Διοικητικά Εφετεία και υποχρέωσε το Δημόσιο να καταβάλει 1.562.613 ευρώ συν τόκους. Το σκεπτικό είναι το σημαντικό: η προστασία της περιουσίας των πολιτών από βίαια επεισόδια σε μαζικές κινητοποιήσεις «αποτελεί υποχρέωση των αστυνομικών οργάνων» και δεν εναπόκειται στη διακριτική τους ευχέρεια. Διακριτική ευχέρεια υπάρχει μόνο ως προς το πώς θα επέμβουν, όχι ως προς το αν. Η πλήρης αποχή της αστυνομίας, έκρινε το ΣτΕ, είναι παράνομη παράλειψη και γεννά αστική ευθύνη του κράτους.
Το νομικό πλαίσιο από τότε έχει αλλάξει. Ο νόμος 4703/2020 για τις δημόσιες υπαίθριες συναθροίσεις προβλέπει υποχρέωση γνωστοποίησης στην αστυνομία, δυνατότητα περιορισμών και διάλυσης όταν η συνάθροιση χάνει τον ειρηνικό χαρακτήρα της, ποινή φυλάκισης έως δύο ετών για όσους την αλλοιώνουν με βιαιοπραγίες, και αστική ευθύνη του οργανωτή για ζημιές σε ζωή, σωματική ακεραιότητα και ιδιοκτησία, από την οποία απαλλάσσεται μόνο αν είχε γνωστοποιήσει εγκαίρως και τήρησε τις υποχρεώσεις του. Εργαλεία, δηλαδή, υπάρχουν. Το ζήτημα είναι αν θα χρησιμοποιηθούν με σχέδιο ή εκ των υστέρων.
Βίντεο: AP Archive — η επόμενη μέρα στο κέντρο της Αθήνας, Δεκέμβριος 2008.
🛡️ Δέκα μέτρα για σήμερα, όχι για μετά
Με βάση όσα έκρινε το ΣτΕ, όσα προβλέπει ο νόμος και όσα δίδαξαν το 2008 και το Παρίσι, η λίστα δεν χρειάζεται νέα νομοθεσία. Χρειάζεται αποφάσεις.
1. Ρητή επιχειρησιακή προτεραιότητα η προστασία των καταστημάτων. Όχι μόνο «περιφρούρηση της πορείας», αλλά σταθερές δυνάμεις στους εμπορικούς άξονες Ερμού, Σταδίου, Πανεπιστημίου και Τσιμισκή, Εγνατίας, Βενιζέλου, για όσο διαρκεί κάθε συνάθροιση και δύο ώρες μετά. Το 2008 τα καταστήματα κάηκαν αφού η πορεία είχε «τελειώσει».
2. Πρόληψη στις εισόδους, όχι δακρυγόνα στη μέση. Το μοντέλο της ΔΕΘ τον Σεπτέμβριο, με 3.500 αστυνομικούς, προληπτικούς ελέγχους πριν από την έναρξη και drones που μεταδίδουν ζωντανή εικόνα στο Κέντρο Επιχειρήσεων, έδειξε ότι η ΕΛ.ΑΣ. μπορεί να διαχειριστεί πολλαπλές πορείες χωρίς το κέντρο να μετατραπεί σε πεδίο μάχης. Αυτό το μοντέλο πρέπει να ενεργοποιηθεί από την Τετάρτη 21/10, όχι από τις 17 Νοεμβρίου.
3. Ανοιχτή γραμμή με τους Εμπορικούς Συλλόγους Αθήνας και Θεσσαλονίκης. Προειδοποίηση με μήνυμα στους καταστηματάρχες για ώρες και διαδρομές, σύσταση για κατέβασμα ρολών σε συγκεκριμένα σημεία και ώρες, και ένας αριθμός που απαντά. Το 2008 οι έμποροι έμαθαν τι συμβαίνει από την τηλεόραση.
4. Σαφής διάκριση διαδηλωτή και πλιατσικολόγου, στην πράξη και στον λόγο. Καμία γενική απαγόρευση συναθροίσεων. Στη Γαλλία, η κυβέρνηση χρεώνει τις καταστροφές σε «ριζοσπαστικές ομάδες» και σε πλιάτσικο, όχι στους μαθητές· η ίδια διάκριση οφείλει να ισχύσει και εδώ, γιατί μια απαγόρευση θα μετέτρεπε τους ειρηνικούς σε συμμάχους των βίαιων. Ο νόμος 4703 επιτρέπει διάλυση μόνο όταν χάνεται ο ειρηνικός χαρακτήρας· ας εφαρμοστεί ακριβώς έτσι.
5. Μηδενική ανοχή σε λάθος της ίδιας της αστυνομίας. Το 2008 δεν ξεκίνησε από διαδηλωτές· ξεκίνησε από μια σφαίρα ειδικού φρουρού. Στη Γαλλία, ο 17χρονος που έχασε το χέρι του στο Σεντ Ετιέν από πυρομαχικό καταστολής έγινε μέσα σε ώρες το σύμβολο της επόμενης πορείας. Σαφείς εντολές για τη χρήση μέσων, κάμερες σε κάθε διμοιρία, ονομαστική ευθύνη επικεφαλής. Ένας τραυματίας ανήλικος στην Αθήνα θα ήταν η σπίθα που δεν έχει ακόμη η Ελλάδα.
6. Πολιτική απάντηση στα αιτήματα πριν από την Τετάρτη. Η απεργία της ΔΟΕ έχει συγκεκριμένα αιτήματα: προσλήψεις, μισθοί, ελλείψεις. Οι φοιτητές της 13ης Οκτωβρίου έχουν ένα: τα ενοίκια. Η γαλλική κυβέρνηση έδωσε 3.000 αναπληρωτές και απέσυρε την αύξηση διδάκτρων μόνο όταν οι πορείες είχαν γίνει πια καθημερινές. Ο υπουργός Παιδείας μπορεί να καλέσει τη ΔΟΕ και την ΟΛΜΕ τη Δευτέρα. Το κόστος μιας συνάντησης είναι μηδέν.
7. Τα σχολεία πρώτα. Η γαλλική κρίση ξεκίνησε από λύκεια με ελλείψεις καθηγητών, όχι από συνδικάτα. Ο Οκτώβριος και ο Νοέμβριος είναι παραδοσιακά ο μήνας των καταλήψεων στην Ελλάδα. Διευθυντές, σύλλογοι γονέων και 15μελή πρέπει να έχουν συνομιλητή στο υπουργείο τώρα, όχι όταν θα κλείσουν τα πρώτα 100 σχολεία.
8. Επίσημη ενημέρωση σε πραγματικό χρόνο. Το 2008 οι φήμες κυκλοφορούσαν με SMS· σήμερα με TikTok, μέσα σε δευτερόλεπτα. Η ΕΛ.ΑΣ. χρειάζεται έναν λογαριασμό που ανακοινώνει προσαγωγές, συλλήψεις και κλειστούς δρόμους την ώρα που συμβαίνουν, ώστε το κενό να μην το γεμίζουν βίντεο χωρίς πλαίσιο.
9. Οι Δήμοι στο σχέδιο. Αφαίρεση οικοδομικών υλικών, κάδων και μαρμάρων από τις διαδρομές, όπως γίνεται κάθε χρόνο πριν από την 17η Νοεμβρίου, σε κάθε γνωστοποιημένη πορεία από τώρα. Είναι το φθηνότερο μέτρο της λίστας και αφαιρεί τα «πυρομαχικά» πριν τα βρει κανείς.
10. Αποζημίωση σε εβδομάδες, όχι σε 14 χρόνια. Οι καταστηματάρχες του 2008 δικαιώθηκαν το 2022. Ένας μηχανισμός ταχείας αποζημίωσης για ζημιές από επεισόδια σε συναθροίσεις, με προκαταβολή από το Δημόσιο και αναγωγή κατά των υπευθύνων όπως προβλέπει ο νόμος 4703, θα έλεγε στην αγορά του κέντρου ότι το κράτος έχει καταλάβει την απόφαση του ΣτΕ.
💬 Η άποψή μας
Η πιο εύκολη αντίδραση απέναντι στις εικόνες από το Παρίσι είναι ο πανικός: κλούβες παντού, απαγορεύσεις, «δεν θα περάσουν». Η πιο επικίνδυνη είναι η αδιαφορία: «εδώ είναι Ελλάδα, θα περάσει». Το 2008 μας έμαθε ότι το πλιάτσικο στο κέντρο δεν είναι ποτέ η αρχή, είναι το τέλος μιας αλυσίδας που ξεκινά από ένα αίτημα που δεν απαντήθηκε και ένα λάθος που δεν αποδόθηκε. Το Συμβούλιο της Επικρατείας έχει ήδη πει ότι το κράτος δεν έχει επιλογή να μην προστατεύσει τα καταστήματα. Εμείς προσθέτουμε ότι το καλύτερο μέτρο κατά των ταραχών είναι μια κυβέρνηση που δεν δίνει τη σπίθα: ούτε με μια σφαίρα, ούτε με ένα κλειστό τηλέφωνο προς τους δασκάλους. Οι πόρτες των καταστημάτων στην Ερμού και την Τσιμισκή θα μείνουν ανοιχτές αν πρώτα ανοίξουν οι πόρτες των υπουργείων. Τα υπόλοιπα είναι επιχειρησιακά. Αυτό που δεν συγχωρεί η ιστορία είναι να ξέρεις τι έρχεται και να περιμένεις να έρθει.
Σχόλια0Πατήστε + για να δείτε ή να γράψετε σχόλιο
Δημοσίευση σχολίου