Από το «τούβλο» στο smartphone: η ιστορία του κινητού 1973–2026
Στις 3 Απριλίου 1973 ένας μηχανικός στάθηκε σε ένα πεζοδρόμιο της Νέας Υόρκης κρατώντας ένα κουτί ενός κιλού και τηλεφώνησε στον ανταγωνιστή του για να του το τρίψει στη μούρη. Πενήντα τρία χρόνια αργότερα, το ίδιο αντικείμενο ζυγίζει 170 γραμμάρια, το κουβαλάμε περισσότερες ώρες από όσες κοιμόμαστε και η ελληνική Βουλή ψηφίζει νόμο για το ποιος επιτρέπεται να το χρησιμοποιεί και από ποια ηλικία. Η ιστορία του κινητού, από το «τούβλο» ως το smartphone, με χρονολογίες, αριθμούς και έναν σταθμό που οι περισσότεροι ξεχνούν: πότε χτύπησε το πρώτο κινητό στην Ελλάδα.
1973: η πρώτη κλήση έγινε για να εκνευρίσει κάποιον
Δεδομένο: η πρώτη δημόσια κλήση από φορητό κινητό έγινε στις 3 Απριλίου 1973, στην Έκτη Λεωφόρο του Μανχάταν, έξω από το ξενοδοχείο Hilton. Ο Μάρτιν Κούπερ, επικεφαλής της ομάδας της Motorola, κάλεσε τον Τζόελ Ένγκελ, επικεφαλής του αντίστοιχου προγράμματος στα Bell Labs της AT&T — τον άμεσο αντίπαλό του — για να του πει ότι του μιλάει «από ένα πραγματικό κινητό τηλέφωνο». Το πρωτότυπο DynaTAC ζύγιζε περίπου 1,1 κιλά, είχε ύψος 25 εκατοστά, πρόσφερε περίπου 35 λεπτά ομιλίας και χρειαζόταν δέκα ώρες φόρτισης. Η Motorola είχε ξοδέψει περίπου 100 εκατομμύρια δολάρια σε έρευνα μέχρι το προϊόν να φτάσει στην αγορά. Η εμπορική εκδοχή, το DynaTAC 8000X, πήρε έγκριση από την αμερικανική FCC στις 21 Σεπτεμβρίου 1983 και βγήκε στην αγορά το 1984 στην τιμή των 3.995 δολαρίων — πάνω από 12.000 σημερινά. Ζύγιζε 790 γραμμάρια, είχε οθόνη LED κόκκινων ψηφίων και, στις διαφημίσεις, ένας άντρας με κοστούμι το κρατούσε σαν τρόπαιο.
Εκτίμηση: η ιδέα δεν ήταν της Motorola. Η κυψελωτή αρχιτεκτονική — κεραίες σε «κυψέλες» που επαναχρησιμοποιούν τις ίδιες συχνότητες — είχε περιγραφεί στα Bell Labs ήδη από το 1947, και η AT&T σχεδίαζε τηλέφωνα αυτοκινήτου. Η συμβολή του Κούπερ ήταν η επιμονή ότι το τηλέφωνο πρέπει να ακολουθεί τον άνθρωπο, όχι το αυτοκίνητο. Ο ίδιος έχει πει ότι εμπνεύστηκε από τον «επικοινωνητή» του κάπτεν Κερκ στο Star Trek· η ιστορία είναι καλή, αλλά ο ίδιος την έχει κατά καιρούς αποδώσει και στο ρολόι-ασύρματο του Ντικ Τρέισι.
1979–1991: τα δίκτυα, όχι οι συσκευές, έκαναν τη διαφορά
Δεδομένο: το πρώτο εμπορικό κυψελωτό δίκτυο στον κόσμο δεν άνοιξε στην Αμερική αλλά στο Τόκιο, από την NTT, τον Δεκέμβριο του 1979. Ακολούθησαν οι Σκανδιναβοί με το κοινό σύστημα NMT το 1981, που λειτούργησε πρώτα στη Σαουδική Αραβία και λίγες εβδομάδες αργότερα στη Σουηδία και τη Νορβηγία, και οι ΗΠΑ με το AMPS στο Σικάγο τον Οκτώβριο του 1983. Όλα αυτά ήταν αναλογικά δίκτυα «πρώτης γενιάς»: μετέδιδαν μόνο φωνή, υποκλέπτονταν με ένα απλό σκάνερ και χρέωναν σε τιμές που έκαναν το κινητό σύμβολο των γιάπις της δεκαετίας — το «τούβλο» του Γκόρντον Γκέκο στο «Wall Street» του 1987 ήταν ένα DynaTAC. Η επανάσταση ήρθε με τη δεύτερη γενιά, το ψηφιακό ευρωπαϊκό πρότυπο GSM: η πρώτη κλήση GSM στον κόσμο έγινε την 1η Ιουλίου 1991 στη Φινλανδία, στο δίκτυο της Radiolinja, με τον πρώην πρωθυπουργό Χάρι Χόλκερι στο ακουστικό. Το GSM έφερε την κάρτα SIM, τη διεθνή περιαγωγή και, σχεδόν κατά λάθος, κάτι που κανείς δεν περίμενε να γίνει μεγάλο: το γραπτό μήνυμα.
1992: «Merry Christmas» — το πρώτο SMS
Δεδομένο: στις 3 Δεκεμβρίου 1992 ο 22χρονος Βρετανός μηχανικός Νιλ Πάπγουορθ έστειλε από υπολογιστή στο κινητό του στελέχους της Vodafone Ρίτσαρντ Τζάρβις το πρώτο SMS της ιστορίας: «Merry Christmas». Ο Τζάρβις δεν μπορούσε να απαντήσει — τα τηλέφωνα της εποχής δεν είχαν πληκτρολόγιο για κείμενο. Το μήνυμα είχε σχεδιαστεί ως υπηρεσία ειδοποιήσεων για τους συνδρομητές, 160 χαρακτήρες επειδή τόσους χωρούσε το κανάλι σηματοδοσίας του GSM. Έγινε όμως ο τρόπος επικοινωνίας μιας γενιάς: στην κορύφωσή του, γύρω στο 2010, στέλνονταν περισσότερα από έξι τρισεκατομμύρια SMS τον χρόνο παγκοσμίως, και τα δύο δευτερόλεπτα που χρειαζόταν ένα κινητό να «γράψει» ένα γράμμα με το πλήκτρο 7 έμαθαν σε εκατομμύρια εφήβους να γράφουν «greeklish».
1993: το κινητό έρχεται στην Ελλάδα
Δεδομένο: η Ελλάδα μπήκε απευθείας στη δεύτερη γενιά. Οι δύο πρώτες άδειες GSM δόθηκαν τον Σεπτέμβριο του 1992 στην Panafon (σημερινή Vodafone) και στην Telestet (που έγινε TIM, μετά Wind και σήμερα Nova), και τα δύο δίκτυα άνοιξαν σχεδόν ταυτόχρονα, στα τέλη Ιουνίου και αρχές Ιουλίου του 1993. Το τέλος σύνδεσης και οι συσκευές κόστιζαν όσο ένας μισθός και κάτι, το λεπτό ομιλίας χρεωνόταν και στις εισερχόμενες, και η κάλυψη έξω από Αθήνα και Θεσσαλονίκη ήταν θέμα τύχης. Η κρατική Cosmote, θυγατρική του ΟΤΕ, μπήκε τρίτη τον Απρίλιο του 1998 — και μέσα σε λίγα χρόνια έγινε πρώτη. Η πραγματική εκλαΐκευση ήρθε με την καρτοκινητή το 1998–1999: χωρίς συμβόλαιο, χωρίς εγγυητή, το κινητό πέρασε από τους εργολάβους και τους εμπόρους στους φοιτητές και τις γιαγιάδες. Σήμερα οι ενεργές συνδέσεις κινητής στη χώρα ξεπερνούν τον πληθυσμό της.
1996–2004: StarTAC, 3310, RAZR — η χρυσή εποχή της συσκευής
Δεδομένο: τη δεκαετία που το κινητό έγινε μαζικό, η τεχνολογία έγινε σχεδίαση. Το Motorola StarTAC του 1996 ήταν το πρώτο «πτυσσόμενο» και ζύγιζε 88 γραμμάρια, το ένα ένατο του DynaTAC. Το Nokia 9000 Communicator, την ίδια χρονιά, άνοιγε σαν βιβλίο και είχε πλήρες πληκτρολόγιο, φαξ και e-mail. Το Nokia 6110 του 1997 έφερε το Snake. Και τον Σεπτέμβριο του 2000 ήρθε το Nokia 3310: 133 γραμμάρια, μπαταρία για μέρες, ανταλλακτικές προσόψεις, Snake II και η φήμη ότι «δεν σπάει» — πούλησε περίπου 126 εκατομμύρια κομμάτια. Το φτηνό Nokia 1100 του 2003 ξεπέρασε τα 250 εκατομμύρια και παραμένει το πιο πολυπουλημένο κινητό όλων των εποχών. Η Φινλανδία ήταν, για μια δεκαετία, η Silicon Valley των τηλεφώνων: το 2007 η Nokia πουλούσε τέσσερα στα δέκα κινητά του πλανήτη. Το Motorola RAZR V3 του 2004, το λεπτό μεταλλικό πτυσσόμενο, πούλησε 130 εκατομμύρια και ήταν το τελευταίο μεγάλο «τηλέφωνο» πριν τα τηλέφωνα πάψουν να είναι τηλέφωνα.
Εκτίμηση: το πρώτο «έξυπνο» τηλέφωνο δεν ήταν το iPhone. Το IBM Simon, που βγήκε στην αμερικανική αγορά τον Αύγουστο του 1994 στα 899 δολάρια, είχε οθόνη αφής, ημερολόγιο, e-mail, φαξ και εφαρμογές, και πούλησε περίπου 50.000 κομμάτια σε έξι μήνες πριν αποσυρθεί· η μπαταρία του άντεχε μία ώρα. Το BlackBerry, από το 2002, έκανε το e-mail στην τσέπη εθισμό των στελεχών — «CrackBerry», όπως το έλεγαν. Το 2000 το ιαπωνικό Sharp J-SH04 ήταν το πρώτο κινητό με ενσωματωμένη κάμερα, 0,1 megapixel. Όλα τα κομμάτια του smartphone υπήρχαν· έλειπε κάποιος να τα βάλει σε μία συσκευή που να μην χρειάζεται εγχειρίδιο.
2007: το iPhone, το Android και το τέλος των πλήκτρων
Δεδομένο: στις 9 Ιανουαρίου 2007 ο Στιβ Τζομπς παρουσίασε στο Σαν Φρανσίσκο «ένα iPod, ένα τηλέφωνο και μια συσκευή επικοινωνίας με το διαδίκτυο» — και εξήγησε ότι ήταν ένα και το αυτό. Το πρώτο iPhone βγήκε στις 29 Ιουνίου 2007 στα 499 δολάρια, χωρίς 3G, χωρίς αντιγραφή-επικόλληση και χωρίς App Store, που ήρθε τον Ιούλιο του 2008 με 500 εφαρμογές. Ο τότε επικεφαλής της Microsoft Στιβ Μπάλμερ γέλασε στην κάμερα: «500 δολάρια; Χωρίς πληκτρολόγιο;». Τον Οκτώβριο του 2008 κυκλοφόρησε το πρώτο Android, το HTC Dream, και ο διαγωνισμός κρίθηκε σε πέντε χρόνια: η Nokia, που το 2007 είχε το 40% της αγοράς, πούλησε τη μονάδα κινητών στη Microsoft το 2013 για 5,4 δισ. ευρώ, κλάσμα της αξίας της. Το BlackBerry εξαφανίστηκε. Τα δίκτυα ακολούθησαν: 3G από την NTT DoCoMo τον Οκτώβριο του 2001, πρώτο εμπορικό 4G LTE στη Στοκχόλμη και το Όσλο στις 14 Δεκεμβρίου 2009, πρώτο 5G στη Νότια Κορέα στις 3 Απριλίου 2019 — στην επέτειο, όχι τυχαία, της κλήσης του Κούπερ. Στην Ελλάδα το 5G άνοιξε εμπορικά τον Δεκέμβριο του 2020.
Εκτίμηση: το smartphone δεν κέρδισε επειδή τηλεφωνούσε καλύτερα — τηλεφωνούσε χειρότερα από ένα 3310. Κέρδισε επειδή κατάπιε δεκαπέντε άλλες συσκευές: τη φωτογραφική μηχανή, το walkman, τον χάρτη, το ξυπνητήρι, την εφημερίδα, την τράπεζα, το πορτοφόλι. Η φωνητική κλήση, ο λόγος ύπαρξης της συσκευής του 1973, είναι σήμερα μία από τις λιγότερο χρησιμοποιούμενες λειτουργίες της· τα παιδιά που γεννήθηκαν μετά το 2010 συχνά θεωρούν το τηλεφώνημα αγένεια.
2026: από το τι μπορεί το κινητό, στο τι του επιτρέπουμε
Δεδομένο: η επόμενη φάση της ιστορίας δεν γράφεται σε εργαστήρια αλλά σε κοινοβούλια. Στην Ελλάδα, από τη σχολική χρονιά 2024–25 τα κινητά απαγορεύονται στην τάξη και μένουν στην τσάντα. Το Kids Wallet, η εφαρμογή γονικού ελέγχου και επαλήθευσης ηλικίας του gov.gr, λειτουργεί από το 2025. Και στις 13 Οκτωβρίου 2026 εισήχθη στη Βουλή το νομοσχέδιο των υπουργείων Επικρατείας, Ψηφιακής Διακυβέρνησης και Υγείας που θέτει ελάχιστο όριο ηλικίας 15 ετών για την πρόσβαση στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, με υποχρέωση των πλατφορμών να επαληθεύουν την ηλικία και έναρξη ισχύος την 1η Ιανουαρίου 2027· η ψήφισή του στην Ολομέλεια έχει προγραμματιστεί για την Πέμπτη 22 Οκτωβρίου — προγραμματισμένη, όχι τετελεσμένη τη στιγμή που γράφονται αυτές οι γραμμές. Παράλληλα προχωρά σε ευρωπαϊκό επίπεδο η συζήτηση για κοινό όριο ηλικίας.
Η άποψή μας
Υπάρχει μια ειρωνεία στο ότι η χώρα που απέκτησε το πρώτο της δίκτυο κινητής το 1993, δεκατέσσερα χρόνια μετά το Τόκιο και δώδεκα μετά τους Σκανδιναβούς, είναι από τις πρώτες στην Ευρώπη που νομοθετεί ηλικιακό όριο για το τι γίνεται μέσα στο κινητό. Η άποψή μας είναι ότι αυτή τη φορά η «καθυστερημένη» Ελλάδα διαβάζει σωστά την ιστορία: σε κάθε σταθμό της διαδρομής που περιγράψαμε, το πρόβλημα δεν ήταν ποτέ η συσκευή — το DynaTAC δεν έβλαψε κανέναν, το 3310 ούτε — αλλά το τι μπήκε μέσα της μετά το 2008, όταν η οθόνη έπαψε να είναι εργαλείο και έγινε ροή σχεδιασμένη να μην τελειώνει. Το όριο των 15 είναι, στην ουσία, η παραδοχή ότι ένα παιδί μπορεί να κουβαλάει τηλέφωνο αλλά όχι αλγόριθμο. Το αντεπιχείρημα είναι σοβαρό και πρέπει να ειπωθεί: οι απαγορεύσεις ηλικίας στο διαδίκτυο έχουν ιστορικό αποτυχίας, η επαλήθευση ηλικίας σπρώχνει δεδομένα ανηλίκων σε πλατφόρμες που δεν εμπιστευόμαστε, ένα VPN κοστίζει λιγότερο από μια καρτοκινητή του 1998, και ο νόμος που ψηφίζεται αύριο θα κριθεί όχι από το κείμενό του αλλά από το αν η Ελλάδα θα το εφαρμόσει — κάτι που με τον νόμο για τα κράνη, τα τσιγάρα στα μαγαζιά και τα κινητά στο τιμόνι δεν έχει πάει καλά. Ο Μάρτιν Κούπερ, 97 ετών σήμερα, λέει σε κάθε συνέντευξη το ίδιο πράγμα για τους ανθρώπους που περπατούν κοιτώντας την οθόνη: «βγάλτε τη μύτη σας από το τηλέφωνο». Το είπε ο άνθρωπος που το εφηύρε. Ίσως αξίζει να τον ακούσουμε πριν μας το πει ο νόμος.
Σύνταξη SAROTIKA
Σχόλια0Πατήστε + για να δείτε ή να γράψετε σχόλιο
Δημοσίευση σχολίου