4 συνηθισμένα εμβόλια που προστατεύουν και την καρδιά: τι ισχύει

Όταν κάνουμε το εμβόλιο της γρίπης ή της COVID-19, σκεφτόμαστε τον βήχα και τον πυρετό που θα αποφύγουμε. Όλο και περισσότερες μελέτες, όμως, δείχνουν ότι τέσσερα «συνηθισμένα» εμβόλια των ενηλίκων — γρίπης, έρπητα ζωστήρα, COVID-19 και RSV — συνδέονται με λιγότερα εμφράγματα, εγκεφαλικά και επεισόδια καρδιακής ανεπάρκειας. Η Washington Post συγκέντρωσε την Κυριακή τα δεδομένα· στο SAROTIKA τα διαβάσαμε μελέτη προς μελέτη, τα διασταυρώσαμε με τις οδηγίες των ευρωπαϊκών και αμερικανικών καρδιολογικών εταιρειών και τα μεταφράσαμε στο τι ισχύει σήμερα στην Ελλάδα — με καθαρή διάκριση ανάμεσα σε όσα αποδεικνύονται και σε όσα απλώς «φαίνονται».

Τι λέει η επιστήμη — και τι δεν μπορεί ακόμη να πει

Η βασική ιδέα είναι απλή και βιολογικά λογική: μια λοίμωξη δεν είναι μόνο πυρετός. Είναι φλεγμονή σε όλο το σώμα, πύκνωση του αίματος, ταχυκαρδία, πτώση οξυγόνου. Σε μια αρτηρία με αθηρωματική πλάκα, αυτή η καταιγίδα μπορεί να «σπάσει» την πλάκα και να προκαλέσει έμφραγμα ή εγκεφαλικό. Όπως εξήγησε στην αμερικανική εφημερίδα ο Εδουάρδο Σάντσεζ, επικεφαλής πρόληψης της American Heart Association, η φλεγμονή μπορεί να οδηγήσει σε ρήξη της πλάκας «και σε εμφράγματα ή εγκεφαλικά». Αν το εμβόλιο αποτρέψει ή απαλύνει τη λοίμωξη, αποτρέπει και την καταιγίδα.

Το 2025 δύο μεγάλοι επιστημονικοί οργανισμοί έβαλαν τον εμβολιασμό επίσημα μέσα στην καρδιολογική πρόληψη. Η Ευρωπαϊκή Καρδιολογική Εταιρεία (ESC) δημοσίευσε κείμενο κλινικής συναίνεσης για τον εμβολιασμό στα καρδιαγγειακά νοσήματα και το Αμερικανικό Κολέγιο Καρδιολογίας (ACC) εξέδωσε τον Αύγουστο του 2025 οδηγία με πέντε εμβόλια για κάθε ενήλικα με καρδιοπάθεια: γρίπη, COVID-19, RSV, πνευμονιόκοκκο και έρπητα ζωστήρα.

Υπάρχει όμως μια κρίσιμη διάκριση που οφείλουμε στους αναγνώστες μας. Για τη γρίπη υπάρχουν τυχαιοποιημένες κλινικές δοκιμές — το ισχυρότερο είδος απόδειξης. Για τον έρπητα ζωστήρα, την COVID-19 και τον RSV, η καρδιολογική ωφέλεια προκύπτει κυρίως από μελέτες παρατήρησης: συγκρίνουν εμβολιασμένους με ανεμβολίαστους και βρίσκουν διαφορά, αλλά οι εμβολιασμένοι μπορεί να είναι και γενικά πιο προσεκτικοί με την υγεία τους. Οι ερευνητές το διορθώνουν στατιστικά, όχι όμως τέλεια.

Δεδομένο: Και οι τέσσερις λοιμώξεις αυξάνουν αποδεδειγμένα τον βραχυπρόθεσμο καρδιαγγειακό κίνδυνο. Εκτίμηση: Το ότι τα εμβόλια μειώνουν αυτόν τον κίνδυνο είναι βέβαιο για τη γρίπη, πολύ πιθανό για τον ζωστήρα και την COVID-19, και εύλογο αλλά λιγότερο μελετημένο για τον RSV.

Εμβόλιο COVID-19 και εμβόλιο γρίπης: στην Ελλάδα μπορούν να συγχορηγηθούν την ίδια επίσκεψη. Φωτογραφία: Whispyhistory, CC BY-SA 4.0, μέσω Wikimedia Commons.

💉 Γρίπη: το εμβόλιο με τα πιο σκληρά δεδομένα

Μια μελέτη στο New England Journal of Medicine το 2018, με εργαστηριακά επιβεβαιωμένα κρούσματα στον Καναδά, βρήκε ότι την εβδομάδα μετά τη διάγνωση γρίπης οι εισαγωγές για έμφραγμα ήταν περίπου εξαπλάσιες από ό,τι τον υπόλοιπο χρόνο. Αυτό είναι το μέγεθος του κινδύνου. Το 2021 η σουηδική δοκιμή IAMI, δημοσιευμένη στο Circulation, τυχαιοποίησε περίπου 2.500 ασθενείς που είχαν μόλις υποστεί έμφραγμα σε εμβόλιο γρίπης ή εικονικό εμβόλιο μέσα στο νοσοκομείο: όσοι εμβολιάστηκαν είχαν 28% λιγότερους θανάτους, νέα εμφράγματα και θρομβώσεις στεντ στον έναν χρόνο, και 41% λιγότερους καρδιαγγειακούς θανάτους. Μια μετα-ανάλυση έξι τυχαιοποιημένων δοκιμών με περίπου 9.000 συμμετέχοντες, στο JAMA Network Open το 2022, υπολόγισε συνολική μείωση των μειζόνων καρδιαγγειακών συμβάντων κατά 34% — και κατά 45% σε όσους είχαν πρόσφατο οξύ στεφανιαίο σύνδρομο.

Στην Ελλάδα, το Εθνικό Πρόγραμμα Εμβολιασμών 2026–2027 συστήνει το εμβόλιο σε όλους άνω των 60 ετών και σε κάθε ενήλικα με χρόνιο καρδιακό νόσημα, ανεξαρτήτως ηλικίας. Για πρώτη φορά φέτος η Εθνική Επιτροπή Εμβολιασμών συστήνει τα ενισχυμένα σκευάσματα στους άνω των 65. Το εμβόλιο διατίθεται δωρεάν από τα φαρμακεία, χωρίς συνταγή, και το προτεινόμενο «παράθυρο» είναι από τα μέσα Οκτωβρίου έως το τέλος Νοεμβρίου — δηλαδή τώρα.

Δεδομένο: Τυχαιοποιημένες δοκιμές, όχι απλές συσχετίσεις. Εκτίμηση: Για έναν άνθρωπο με στεφανιαία νόσο, το εμβόλιο της γρίπης προσφέρει όφελος συγκρίσιμο με φάρμακα που παίρνει καθημερινά — και το αρνείται συχνότερα από όσο θα έπρεπε.

Βίντεο: ΕΡΤ — ρεπορτάζ για τον φετινό αντιγριπικό εμβολιασμό και τον σωστό χρόνο χορήγησης (17 Οκτωβρίου 2026).

💉 Έρπης ζωστήρας: η νέα μελέτη που άλλαξε τη συζήτηση

Ο έρπης ζωστήρας είναι η επανενεργοποίηση του ιού της ανεμευλογιάς, που «κοιμάται» στα νεύρα μας για δεκαετίες. Ένας στους τρεις ενήλικες θα τον εμφανίσει κάποια στιγμή. Εδώ και χρόνια είναι γνωστό ότι τις εβδομάδες μετά από ένα επεισόδιο ο κίνδυνος εγκεφαλικού και εμφράγματος ανεβαίνει.

Η μελέτη που πυροδότησε το δημοσίευμα της Washington Post δημοσιεύθηκε στο Nature Medicine στις 26 Αυγούστου 2026. Ερευνητές συνέκριναν περισσότερους από 72.000 ενήλικες άνω των 60 που εμβολιάστηκαν λίγο πριν και λίγο μετά την αλλαγή των ΗΠΑ, στα τέλη του 2017, από το παλιό ζωντανό εμβόλιο (Zostavax) στο νέο ανασυνδυασμένο (Shingrix). Η ιδέα είναι έξυπνη: οι δύο ομάδες είναι σχεδόν πανομοιότυπες — όλοι επέλεξαν να εμβολιαστούν — και διαφέρουν ουσιαστικά μόνο στο σκεύασμα. Στα επτά χρόνια παρακολούθησης, όσοι έλαβαν το νέο εμβόλιο είχαν 9% λιγότερα καρδιαγγειακά συμβάντα συνολικά, 10% λιγότερη ισχαιμική καρδιοπάθεια και 12% λιγότερη καρδιακή ανεπάρκεια. Επειδή το παλιό εμβόλιο είχε ήδη συσχετιστεί με όφελος έναντι του μη εμβολιασμού, το νέο φαίνεται να προσθέτει πάνω σε αυτό.

Δύο ακόμη μελέτες δείχνουν προς την ίδια κατεύθυνση. Μια ανάλυση 102.766 εμβολιασμένων με δύο δόσεις Shingrix έναντι 411.064 ανεμβολίαστων από το σύστημα Kaiser Permanente της Καλιφόρνιας, στο Clinical Infectious Diseases το 2025, βρήκε 28% λιγότερες νοσηλείες για έμφραγμα και 42% λιγότερες για εγκεφαλικό — σημειώνουμε, για λόγους διαφάνειας, ότι στη συγγραφική ομάδα συμμετείχαν και στελέχη της κατασκευάστριας εταιρείας. Και μια μελέτη 1,27 εκατομμυρίων Νοτιοκορεατών στο European Heart Journal το 2025 συνέδεσε το ζωντανό εμβόλιο με 23% λιγότερα καρδιαγγειακά συμβάντα για έως οκτώ χρόνια.

Στην Ελλάδα, το Εθνικό Πρόγραμμα προβλέπει δύο δόσεις του ανασυνδυασμένου εμβολίου, με μεσοδιάστημα δύο μηνών, για όλους από τα 60 και για ανοσοκατεσταλμένους από τα 18.

Δεδομένο: Τρεις μεγάλες μελέτες, σε τρεις ηπείρους, με το ίδιο πρόσημο. Εκτίμηση: Είναι η πιο ενδιαφέρουσα εξέλιξη της χρονιάς στον χώρο, αλλά παραμένει συσχέτιση· χρειάζεται τυχαιοποιημένη δοκιμή με καρδιαγγειακό καταληκτικό σημείο για να μιλήσουμε για απόδειξη.

Εμβόλια έρπητα ζωστήρα. Στην Ελλάδα το ανασυνδυασμένο εμβόλιο συστήνεται σε δύο δόσεις από τα 60. Φωτογραφία: Whispyhistory, CC BY-SA 4.0, μέσω Wikimedia Commons.

💉 COVID-19: ο ιός που «γερνάει» τις αρτηρίες

Τα δεδομένα για την καρδιά και την COVID-19 είναι τα πιο άφθονα και τα πιο αμφιλεγόμενα δημόσια. Ας μείνουμε σε όσα είναι στέρεα. Κατά την πανδημία, οι καρδιοπαθείς είχαν τριπλάσια πιθανότητα σοβαρής νόσησης. Η λοίμωξη έχει συσχετιστεί με έμφραγμα, εγκεφαλικό, αρρυθμίες και περικαρδίτιδα. Μια μελέτη στο European Heart Journal το 2025 βρήκε ότι όσοι είχαν νοσήσει εμφάνιζαν «πρόωρη αγγειακή γήρανση» — πιο άκαμπτες αρτηρίες — μήνες αργότερα. Η οδηγία του ACC καταγράφει ότι ο εμβολιασμός μειώνει τον κίνδυνο εμφράγματος, εγκεφαλικού, κολπικής μαρμαρυγής και μυοκαρδίτιδας που προκαλεί ο ίδιος ο ιός, καθώς και τα συμπτώματα της μακράς COVID.

Οφείλουμε να αναφέρουμε και την άλλη όψη: τα mRNA εμβόλια έχουν συσχετιστεί με σπάνια περιστατικά μυοκαρδίτιδας, κυρίως σε νεαρούς άνδρες μετά τη δεύτερη δόση, συνήθως ήπια και αυτοπεριοριζόμενα. Οι καρδιολογικές εταιρείες, έχοντας ζυγίσει αυτό ακριβώς το δεδομένο, καταλήγουν ότι για τους ηλικιωμένους και τους καρδιοπαθείς η ζυγαριά γέρνει καθαρά υπέρ του εμβολιασμού — γιατί η μυοκαρδίτιδα από τη λοίμωξη είναι πολύ συχνότερη και βαρύτερη από εκείνη του εμβολίου.

Στην Ελλάδα, οι εμβολιασμοί με το επικαιροποιημένο σκεύασμα για τη χειμερινή περίοδο 2026–2027 ξεκίνησαν αυτή την εβδομάδα. Το πρόγραμμα προβλέπει δεύτερη δόση, έξι μήνες μετά, για τους άνω των 75, και επιτρέπει επίσημα τη συγχορήγηση με το εμβόλιο της γρίπης.

Δεδομένο: Η λοίμωξη βλάπτει την καρδιά και τα αγγεία με πολλούς μηχανισμούς. Εκτίμηση: Για τον άνω των 65 ή τον καρδιοπαθή, η ετήσια δόση είναι καρδιολογική πρόληψη· για τον υγιή 30άρη, η συζήτηση με τον γιατρό του είναι θεμιτή και η απόφαση εξατομικευμένη.

Βίντεο: ΕΡΤ — ρεπορτάζ για την έναρξη των φετινών εμβολιασμών κατά της COVID-19 (19 Οκτωβρίου 2026).

💉 RSV: ο «παιδικός» ιός που γεμίζει τις καρδιολογικές κλινικές

Ο αναπνευστικός συγκυτιακός ιός θεωρείται ιός των βρεφών. Για τους ηλικιωμένους, όμως, είναι μια από τις πιο υποτιμημένες αιτίες νοσηλείας του χειμώνα. Μελέτη του αμερικανικού CDC στο JAMA Internal Medicine το 2024, που κάλυψε πέντε περιόδους RSV, βρήκε ότι σχεδόν ένας στους τέσσερις ενήλικες άνω των 50 που νοσηλεύτηκαν με RSV εμφάνισε οξύ καρδιακό συμβάν — συχνότερα απορρύθμιση καρδιακής ανεπάρκειας — και ότι όσοι το εμφάνισαν είχαν σχεδόν διπλάσιο κίνδυνο σοβαρής έκβασης.

Τα εμβόλια RSV για ενήλικες είναι νέα — κυκλοφορούν από το 2023 — και προστατεύουν κατά περίπου 80% από τη νόσο του κατώτερου αναπνευστικού την πρώτη περίοδο. Μελέτες που να μετρούν απευθείας εμφράγματα και εγκεφαλικά σε εμβολιασμένους είναι ακόμη λίγες· το όφελος για την καρδιά εδώ συνάγεται από την αποτροπή της νοσηλείας, όχι από άμεση μέτρηση.

Στην Ελλάδα το εμβόλιο RSV εντάχθηκε στο Εθνικό Πρόγραμμα Εμβολιασμών Ενηλίκων το 2024 — από τις πρώτες χώρες στην Ευρώπη — και συστήνεται σε μία δόση, που προς το παρόν δεν επαναλαμβάνεται, για όλους τους άνω των 75 και για τους 60–74 με χρόνια νοσήματα, μεταξύ των οποίων οι καρδιοπάθειες.

Δεδομένο: Η λοίμωξη RSV είναι σοβαρό καρδιολογικό γεγονός για τους ηλικιωμένους. Εκτίμηση: Το εμβόλιο είναι το νεότερο και το λιγότερο μελετημένο από τα τέσσερα ως προς την καρδιά· η σύστασή του στηρίζεται σε στέρεα λογική, όχι ακόμη σε καρδιολογικά δεδομένα.

Βίντεο: American College of Cardiology — παρουσίαση δεδομένων για τον RSV και τα καρδιαγγειακά συμβάντα από το συνέδριο ACC.25 (στα αγγλικά).

Τι ισχύει στην Ελλάδα σήμερα: ποιος, πού, πότε

• Γρίπη: μία δόση κάθε χρόνο, από τα 60 και σε κάθε ενήλικα με χρόνια νοσήματα· ενισχυμένο σκεύασμα από τα 65. Δωρεάν στα φαρμακεία, χωρίς συνταγή. Καλύτερος χρόνος: μέσα Οκτωβρίου – τέλος Νοεμβρίου.
• Έρπης ζωστήρας: δύο δόσεις ανασυνδυασμένου εμβολίου με μεσοδιάστημα δύο μηνών, από τα 60· από τα 18 για ανοσοκατεσταλμένους. Δεν επαναλαμβάνεται.
• COVID-19: επικαιροποιημένο εμβόλιο για τη φετινή περίοδο, κατά προτεραιότητα σε άνω των 60 και ευπαθείς· δεύτερη δόση μετά από έξι μήνες για άνω των 75. Μπορεί να γίνει μαζί με το εμβόλιο της γρίπης.
• RSV: μία δόση, μία φορά, για όλους από τα 75 και για 60–74 με χρόνια νοσήματα.

Όλα τα παραπάνω προέρχονται από το Εθνικό Πρόγραμμα Εμβολιασμών Ενηλίκων του Υπουργείου Υγείας και τις συστάσεις του ΕΟΔΥ για την περίοδο 2026–2027. Για το τι ταιριάζει σε εσάς, ο αρμόδιος είναι ο γιατρός σας — ιδίως αν έχετε καρδιοπάθεια, ανοσοκαταστολή ή ιστορικό αλλεργικής αντίδρασης σε εμβόλιο.

Η φλεγμονή από μια οξεία λοίμωξη μπορεί να προκαλέσει ρήξη αθηρωματικής πλάκας στις στεφανιαίες αρτηρίες. Εικόνα: Tvanbr, δημόσιος τομέας, μέσω Wikimedia Commons.

Η άποψή μας

Θα το πούμε όπως το σκεφτόμαστε. Η συζήτηση για τα εμβόλια στη χώρα μας έχει γίνει, τα τελευταία χρόνια, συζήτηση ταυτότητας — είσαι «υπέρ» ή «κατά» — και αυτό είναι το χειρότερο που μπορεί να συμβεί σε ένα ιατρικό ερώτημα. Τα δεδομένα που παραθέσαμε δεν είναι όλα ίδιας ποιότητας και το είπαμε καθαρά: για τη γρίπη έχουμε αποδείξεις, για τον ζωστήρα ισχυρές ενδείξεις, για την COVID-19 ένα ζυγισμένο σύνολο με γνωστά υπέρ και κατά, για τον RSV λογική και πρώτα στοιχεία. Αυτή η διαβάθμιση είναι η ειλικρίνεια που χρωστάει ένα μέσο στους αναγνώστες του — και που συχνά λείπει, και από τις δύο πλευρές.

Με αυτή τη διαβάθμιση κατά νου, η θέση μας είναι σαφής: για έναν άνθρωπο άνω των 60, και για κάθε άνθρωπο με καρδιοπάθεια, το εμβόλιο της γρίπης είναι καρδιολογική πρόληψη με αποδείξεις που ζηλεύουν πολλά φάρμακα, και δεν υπάρχει σοβαρός λόγος να μη γίνει φέτος, τώρα, στο φαρμακείο της γειτονιάς. Το εμβόλιο του ζωστήρα αξίζει τη συζήτηση με τον γιατρό και τη δαπάνη, ακόμη κι αν ο μόνος λόγος ήταν η αποφυγή της μεθερπητικής νευραλγίας — το πιθανό καρδιολογικό μπόνους είναι επιπλέον επιχείρημα, όχι το βασικό. Για την COVID-19 και τον RSV, οι ηλικιακές και κλινικές ομάδες που ορίζει το Εθνικό Πρόγραμμα είναι καλά σχεδιασμένες· δεν χρειάζεται ούτε υπερβολή ούτε φόβος, χρειάζεται συνέπεια.

Το πραγματικό πρόβλημα στην Ελλάδα δεν είναι η έλλειψη εμβολίων, αλλά η χαμηλή κάλυψη ακριβώς σε αυτούς που θα ωφελούνταν περισσότερο. Εδώ η ευθύνη είναι θεσμική: ο καρδιολόγος που βλέπει τον ασθενή του κάθε έξι μήνες οφείλει να ρωτά για τα εμβόλια όπως ρωτά για τη χοληστερίνη, και η Πολιτεία οφείλει να κάνει τον εμβολιασμό των καρδιοπαθών μετρήσιμο δείκτη ποιότητας της πρωτοβάθμιας φροντίδας, όχι εποχική καμπάνια.

Σημείωση: Το άρθρο έχει ενημερωτικό χαρακτήρα και δεν υποκαθιστά την ιατρική συμβουλή. Οι αποφάσεις για εμβολιασμό λαμβάνονται με τον θεράποντα ιατρό, με βάση το ατομικό ιστορικό.

Πηγές: The Washington Post · Nature Medicine (μελέτη 26/8/2026)