ΑΟΖ Ελλάδας–Κύπρου: γιατί η Αθήνα δεν τολμά, παρά τους «εταίρους»
Είκοσι δύο χρόνια μετά την ανακήρυξη της κυπριακής ΑΟΖ, είκοσι τρία χρόνια μετά τη συμφωνία Κύπρου–Αιγύπτου και έξι χρόνια μετά τη μερική συμφωνία Ελλάδας–Αιγύπτου, η Αθήνα και η Λευκωσία — δύο κράτη-μέλη της ΕΕ, με κοινή γλώσσα, κοινή απειλή και κοινά καλώδια — δεν έχουν υπογράψει ποτέ οριοθέτηση ΑΟΖ μεταξύ τους. Η ερώτηση του αναγνώστη είναι η πιο δύσκολη που μπορεί να τεθεί στην ελληνική εξωτερική πολιτική: αφού έχουμε «στρατηγικούς εταίρους», γιατί δεν τολμάμε; Η απάντηση δεν είναι ότι δεν έχουμε εταίρους. Είναι ότι ξέρουμε ακριβώς τι θα κάνουν — και τι δεν θα κάνουν — όταν τους χρειαστούμε. Και η εβδομάδα που διανύουμε, με τη λιβυκή Βουλή να επικυρώνει το τουρκολιβυκό μνημόνιο και το καλώδιο να ξαναβγαίνει στη θάλασσα, το απέδειξε.
Βίντεο: OPEN — η αντίδραση της Αθήνας στην επικύρωση του τουρκολιβυκού μνημονίου από τη λιβυκή Βουλή, 21 Οκτωβρίου 2026.
Δεδομένο: τι συμβαίνει αυτή την εβδομάδα
Στις 20 Οκτωβρίου 2026 η Βουλή των Αντιπροσώπων της Λιβύης, η ανατολική Βουλή που επί χρόνια χαρακτήριζε το μνημόνιο «άκυρο», το επικύρωσε. Το ελληνικό υπουργείο Εξωτερικών απάντησε ότι «η γεωγραφία και το Διεθνές Δίκαιο της Θάλασσας δεν αλλάζουν με μονομερείς, νομικά αβάσιμες κοινοβουλευτικές αποφάσεις», και ο Γιώργος Γεραπετρίτης δήλωσε ότι «δεν ήταν στο χέρι μας να το αποτρέψουμε» και ότι το μνημόνιο «δεν πρόκειται να εφαρμοστεί». Την ίδια ώρα, η Nexans έχει καταθέσει από τις 8 Οκτωβρίου το αίτημα για την επανέναρξη των ερευνών του Great Sea Interconnector, του καλωδίου Κρήτης–Κύπρου που σταμάτησε το 2024 ανοικτά της Κάσου· η ελληνική NAVTEX αναμένεται μεταξύ 23 και 26 Οκτωβρίου, και από τις 19 ως τις 22 Οκτωβρίου Ελλάδα, Γαλλία, Ιταλία και Κύπρος ασκούνται με πραγματικά πυρά νότια του Καστελλόριζου, στην άσκηση «Ευνομία», πάνω ακριβώς από τη διαδρομή του καλωδίου. Η Τουρκία απάντησε με δική της NAVTEX, αμφισβητώντας την αρμοδιότητα του σταθμού Ηρακλείου. Ο Γεραπετρίτης διέψευσε ότι υπάρχει «οποιαδήποτε συνεννόηση με την Τουρκία για το καλώδιο», παρότι εφημερίδες γράφουν για απευθείας επαφές των υφυπουργών Εξωτερικών των δύο χωρών. Ο Κύπριος υπουργός Ενέργειας προειδοποίησε ότι αν το ρεύμα δεν φτάσει στο νησί, η Λευκωσία δεν θα πληρώσει τον ΑΔΜΗΕ. Αυτό είναι το σκηνικό μέσα στο οποίο απαντάμε στην ερώτηση.
Δεδομένο: τι έχει υπογραφεί και τι όχι
Η Κύπρος έχει οριοθετήσει ΑΟΖ με την Αίγυπτο (2003), τον Λίβανο (2007, και νέα συμφωνία τον Νοέμβριο του 2025) και το Ισραήλ (2010). Η Ελλάδα έχει υπογράψει με την Ιταλία (Ιούνιος 2020) και με την Αίγυπτο (Αύγουστος 2020) — αλλά η δεύτερη είναι ρητά μερική: σταματά στον 28ο μεσημβρινό, δηλαδή δυτικά του Καστελλόριζου, επειδή το Κάιρο δεν θέλησε να κλείσει την πόρτα σε μελλοντικό θαλάσσιο σύνορο με την Τουρκία. Η Ελλάδα, επιπλέον, δεν έχει ανακηρύξει ποτέ ΑΟΖ· έχει υφαλοκρηπίδα, που κατά το Δίκαιο της Θάλασσας υπάρχει αυτοδικαίως, και έναν Θαλάσσιο Χωροταξικό Χάρτη (Απρίλιος 2025) που αποτυπώνει τις «δυνητικές» ζώνες με μέσες γραμμές — χάρτη που η ίδια χαρακτηρίζει διοικητικό και μη δεσμευτικό. Η Λευκωσία, αντίθετα, έχει καταθέσει συντεταγμένες στον ΟΗΕ και έχει στείλει στην Άγκυρα ρηματική διακοίνωση με πρόταση είτε διαπραγμάτευσης είτε προσφυγής στη Χάγη. Σύμφωνα με δημοσιεύματα του κυπριακού και ελληνικού Τύπου, από την εποχή του Τάσσου Παπαδόπουλου ως τον Νίκο Χριστοδουλίδη, η Λευκωσία έχει επανειλημμένα θέσει στην Αθήνα το ζήτημα της διμερούς οριοθέτησης· τον Οκτώβριο του 2025 η «Εστία» έγραψε ότι ο Χριστοδουλίδης το πρότεινε ξανά στον Μητσοτάκη, για να αρθούν τα εμπόδια στις έρευνες του καλωδίου, και ότι η Αθήνα απέφυγε, με διπλωματικές πηγές να επικαλούνται τον φόβο «μεγάλης και απρόβλεπτης έντασης με την Τουρκία». Η ελληνική κυβέρνηση δεν έχει επιβεβαιώσει ούτε διαψεύσει δημόσια το δημοσίευμα· η πάγια επίσημη γραμμή είναι ότι η οριοθέτηση με την Κύπρο «θα γίνει όταν έρθει η ώρα».
Βίντεο: ΕΡΤ — Κυριάκος Μητσοτάκης, Νίκος Χριστοδουλίδης και Αμπντέλ Φατάχ αλ Σίσι, τριμερής σύνοδος στο Ελ Αλαμέιν, 8 Σεπτεμβρίου 2026: «Σταθερότητα δεν σημαίνει υποχωρητικότητα».
Γιατί η οριοθέτηση με την Κύπρο δεν είναι «άλλη μία συμφωνία»
Εδώ βρίσκεται ο πυρήνας της απάντησης, και πρέπει να ειπωθεί χωρίς περιστροφές. Η ΑΟΖ της Ελλάδας συναντά την ΑΟΖ της Κύπρου μόνο μέσω του Καστελλόριζου. Αν το Καστελλόριζο έχει πλήρη επήρεια, όπως υποστηρίζει η Αθήνα, τότε Ελλάδα και Κύπρος είναι γειτονικά κράτη και το τουρκολιβυκό μνημόνιο, όπως και η τουρκική θέση περί «γειτνίασης» Τουρκίας–Αιγύπτου, καταρρέουν νομικά. Αν δεν έχει, όπως υποστηρίζει η Άγκυρα, τότε η Ελλάδα και η Κύπρος δεν έχουν καν κοινό θαλάσσιο σύνορο και η «Γαλάζια Πατρίδα» αποκτά γεωγραφικό υπόβαθρο. Μια ελληνοκυπριακή οριοθέτηση, επομένως, δεν θα ήταν μια τεχνική συμφωνία όπως με την Ιταλία· θα ήταν η επίσημη, γραπτή, κατατεθειμένη στον ΟΗΕ άρνηση ολόκληρου του τουρκικού δόγματος στην Ανατολική Μεσόγειο, υπογεγραμμένη στο πιο ευαίσθητο σημείο του χάρτη, 2 χιλιόμετρα από τις τουρκικές ακτές. Η Άγκυρα το έχει πει με κάθε τρόπο, από τον Σεπτέμβριο που ο Μητσοτάκης επισκέφθηκε το νησί και το τουρκικό υπουργείο Άμυνας μίλησε για «τετελεσμένα κατά παράβαση του αποστρατιωτικοποιημένου καθεστώτος», ως τις NAVTEX αυτής της εβδομάδας. Η Αθήνα, λοιπόν, δεν «φοβάται μια συμφωνία». Φοβάται ότι η συγκεκριμένη συμφωνία θα μετατρέψει μια διαφορά που σήμερα διαχειρίζεται με «δομημένο διάλογο» σε κρίση με ημερομηνία.
Οι «στρατηγικοί εταίροι»: τι υπόσχονται και τι όχι
Δεδομένο: η ελληνογαλλική αμυντική συμφωνία του 2021 προβλέπει αμοιβαία συνδρομή σε περίπτωση ένοπλης επίθεσης κατά της επικράτειας των δύο κρατών· δεν προβλέπει τίποτα για ερευνητικά πλοία που εμποδίζονται σε μη οριοθετημένη υφαλοκρηπίδα. Η ελληνοαμερικανική συμφωνία αμοιβαίας αμυντικής συνεργασίας δίνει στις ΗΠΑ βάσεις και στην Ελλάδα επιρροή, αλλά η Ουάσιγκτον δεν έχει πάρει ποτέ θέση για το ποιος έχει δίκιο στην οριοθέτηση — ούτε το 2020, ούτε τώρα που ο Γεραπετρίτης μιλά για την «πιο ισχυρή» ελληνοαμερικανική σχέση. Η ΕΕ καταδίκασε το τουρκολιβυκό μνημόνιο ήδη από τον Δεκέμβριο του 2019 και υιοθέτησε κυρώσεις-σύμβολο το 2020· από τότε, η Τουρκία έγινε ακόμη πιο απαραίτητη στην ευρωπαϊκή άμυνα και στο μεταναστευτικό. Η Αίγυπτος, ο «εταίρος» της τριμερούς, είναι το κράτος που αρνήθηκε να οριοθετήσει ανατολικά του 28ου μεσημβρινού. Και το 2024, όταν τουρκικά πολεμικά σταμάτησαν τις έρευνες του καλωδίου ανοικτά της Κάσου, κανένας εταίρος δεν έστειλε φρεγάτα. Το 2026 στέλνουν — η «Ευνομία» είναι ακριβώς αυτό — αλλά για άσκηση, όχι για συνοδεία. Εκτίμηση: οι εταίροι της Ελλάδας είναι πραγματικοί και πολύτιμοι, αλλά είναι εταίροι, όχι εγγυητές. Στηρίζουν το διεθνές δίκαιο στις διακηρύξεις, το καλώδιο στη χρηματοδότηση και την Ελλάδα στην αποτροπή. Δεν θα υπογράψουν τη σύγκρουση για το Καστελλόριζο αντί για εμάς — και η Αθήνα, που το ξέρει, δεν θέλει να τους βάλει στη δοκιμασία, γιατί φοβάται την απάντηση.
Το επιχείρημα της Αθήνας — και γιατί δεν είναι ανόητο
Πρέπει να είμαστε δίκαιοι με την άλλη πλευρά. Η ελληνική διπλωματία έχει μια συνεκτική λογική, ακόμη κι αν δεν τη διατυπώνει δημόσια: τα τετελεσμένα χτίζονται σταδιακά και χωρίς να δοθεί στην Τουρκία το πρόσχημα της μιας μεγάλης κίνησης. Ιταλία, Αίγυπτος, χωροταξικός χάρτης, θαλάσσια πάρκα, NAVTEX από το Ηράκλειο, άσκηση με τρεις συμμάχους πάνω στη διαδρομή του καλωδίου, πρωθυπουργική επίσκεψη στο Καστελλόριζο — κάθε βήμα μόνο του είναι μικρό, όλα μαζί αλλάζουν τον χάρτη. Υπάρχει και ένα νομικό επιχείρημα που σπάνια λέγεται φωναχτά: αν η διαφορά φτάσει ποτέ στη Χάγη, το Δικαστήριο έχει δώσει σε μικρά νησιά μακριά από την ηπειρωτική χώρα μειωμένη ή μηδενική επήρεια σε περισσότερες από μία υποθέσεις. Μια ελληνοκυπριακή συμφωνία με πλήρη επήρεια Καστελλόριζου θα ήταν νομικά άψογη ως διμερής πράξη, αλλά δεν θα δέσμευε την Τουρκία — και αν αργότερα ένα δικαστήριο έκρινε διαφορετικά, η Ελλάδα θα είχε υπογράψει κάτι που δεν μπορεί να υπερασπιστεί. Η Αθήνα προτιμά να κρατά την αμφισημία ως διαπραγματευτικό χαρτί. Το επιχείρημα στέκει. Το πρόβλημα είναι το κόστος του.
Βίντεο: ΕΡΤ — Κυριάκος Μητσοτάκης, πρωθυπουργός, από το Καστελλόριζο, Σεπτέμβριος 2026.
Η άποψή μας
Η θέση μας είναι ότι η «αμφισημία» έχει πάψει να είναι στρατηγική και έχει γίνει συνήθεια. Από το 2019 ως σήμερα η Τουρκία υπέγραψε, εφάρμοσε στα χαρτιά και τώρα επικύρωσε και από τη δεύτερη λιβυκή Βουλή ένα μνημόνιο που η Ελλάδα θεωρεί ανυπόστατο· η Ελλάδα, στο ίδιο διάστημα, δεν ανακήρυξε ΑΟΖ, δεν επέκτεινε τα χωρικά της ύδατα πουθενά πέρα από το Ιόνιο (2021), και δεν οριοθέτησε με το μόνο κράτος που της το ζητά επίμονα και που είναι ταυτόχρονα σύμμαχος, συγγενής και μέλος της ίδιας Ένωσης. Όταν ο υπουργός Εξωτερικών λέει ότι τα 12 μίλια είναι «στη φαρέτρα μας» και ότι θα ασκηθούν «στον χρόνο που η ίδια η Πολιτεία θα επιλέξει», περιγράφει ένα όπλο που δεν πυροβολεί ποτέ — και ο αντίπαλος το έχει καταλάβει. Το καλώδιο είναι η απόδειξη: ένα έργο ευρωπαϊκού ενδιαφέροντος, με ευρωπαϊκά χρήματα, μεταξύ δύο κρατών-μελών, χρειάστηκε δύο χρόνια και μια τετραεθνή άσκηση για να ξαναβγεί ένα ερευνητικό πλοίο στη θάλασσα, επειδή η διαδρομή του περνά από νερά που η Ελλάδα δεν έχει τολμήσει να ονομάσει επισήμως δικά της. Αν η οριοθέτηση με την Κύπρο είναι τόσο επικίνδυνη όσο λέει η Αθήνα, τότε το καλώδιο είναι εξίσου επικίνδυνο, και κάποιος πρέπει να το πει στον Κύπριο υπουργό που προειδοποιεί ότι η Λευκωσία δεν θα πληρώνει 25 εκατομμύρια τον χρόνο για ρεύμα που δεν έρχεται.
Το αντεπιχείρημα το σεβόμαστε και το γράφουμε ολόκληρο: η Ελλάδα του 2026 δεν είναι η Ελλάδα του 2020. Έχει Rafale, Belharra, F-35 στον δρόμο, συμφωνία με τη Γαλλία, ανανεωμένη συμφωνία με τις ΗΠΑ, την προεδρία της ΕΕ σε οκτώ μήνες και, για πρώτη φορά, συμμάχους να ασκούνται νότια του Καστελλόριζου. Μια οριοθέτηση με την Κύπρο σήμερα, εν μέσω προεκλογικής περιόδου και με την Τουρκία να «ανεβάζει τόνους», θα μπορούσε να δώσει στην Άγκυρα ακριβώς την κρίση που ψάχνει, σε χρόνο που δεν επιλέγουμε εμείς. Και είναι αλήθεια ότι μια συμφωνία που δεν δεσμεύει τον τρίτο δεν λύνει το πρόβλημα· το ονομάζει. Όμως ακριβώς αυτό είναι που δεν έχει κάνει ποτέ η Ελλάδα: να ονομάσει. Η δική μας εκτίμηση είναι ότι η επόμενη κυβέρνηση, όποια κι αν είναι, θα βρεθεί μπροστά στο ίδιο δίλημμα με χειρότερους όρους — με το μνημόνιο επικυρωμένο, το καλώδιο μισοποντισμένο και την Κύπρο να έχει οριοθετήσει με όλους τους γείτονές της εκτός από εμάς. Οι στρατηγικοί εταίροι υπάρχουν. Αυτό που λείπει είναι η στρατηγική απόφαση που θα τους ζητήσει να σταθούν δίπλα της.
Σχόλια0Πατήστε + για να δείτε ή να γράψετε σχόλιο
Δημοσίευση σχολίου